Gan và thói quen sinh hoạt: điều người trẻ hay bỏ qua

Bệnh gan thường không gây đau và có thể không có triệu chứng trong nhiều năm, nên nhiều người trẻ chỉ phát hiện gan nhiễm mỡ hay viêm gan B khi khám sức khỏe tình cờ. Điều chỉnh thói quen sinh hoạt, tiêm phòng và xét nghiệm định kỳ giúp bảo vệ gan. Bài viết nêu 6 thói quen người trẻ hay bỏ qua và các xét nghiệm nên làm.

Gan đảm nhận những chức năng gì?

Gan đảm nhận 5 chức năng chính: chuyển hóa đường, đạm, mỡ; dự trữ năng lượng và vitamin; tạo mật; tổng hợp yếu tố đông máu; chuyển hóa thuốc và chất độc như rượu. Khi gan quá tải lâu ngày, tế bào gan bị tổn thương và có thể tiến triển thành xơ gan.

Những thói quen nào người trẻ hay bỏ qua làm hại gan?

Có 6 thói quen người trẻ hay bỏ qua: uống rượu bia, uống nhiều đồ ngọt, thừa cân ít vận động, chưa tiêm phòng viêm gan B, tự ý dùng thuốc và bỏ qua khám định kỳ. Từng thói quen được phân tích dưới đây.

Uống rượu bia thường xuyên ảnh hưởng gan thế nào?

Uống rượu bia thường xuyên làm tích mỡ trong gan, gây viêm gan do rượu và lâu dài có thể dẫn đến xơ gan. Rượu được chuyển hóa chủ yếu ở gan; uống nhiều trong một lần cũng gây hại.

Đồ uống có đường liên quan gì đến gan nhiễm mỡ?

Lượng đường dư thừa, nhất là từ nước ngọt và trà sữa, được gan chuyển thành mỡ. Đây là một yếu tố liên quan đến bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD, trước đây gọi là gan nhiễm mỡ không do rượu).

Thừa cân, ít vận động có làm tăng nguy cơ bệnh gan không?

Có, MASLD liên quan chặt chẽ với béo phì, mỡ quanh vòng eo, đái tháo đường type 2, rối loạn mỡ máu và hội chứng chuyển hóa, theo Mayo Clinic. Bệnh thường không có triệu chứng; nếu có, người bệnh có thể mệt mỏi, khó chịu vùng hạ sườn phải [2].

Vì sao cần tiêm phòng và xét nghiệm viêm gan B?

Cần tiêm phòng và xét nghiệm viêm gan B vì khoảng 95% trường hợp nhiễm từ nhỏ trở thành mạn tính, có thể dẫn đến xơ gan và ung thư gan, theo WHO. Năm 2024, chỉ khoảng 27% người mang virus viêm gan B trên thế giới biết mình bị nhiễm [1].

Viêm gan B lây qua máu, quan hệ tình dục và từ mẹ sang con. Vắc xin viêm gan B an toàn, hiệu quả bảo vệ gần 100%. Nếu chưa rõ mình đã tiêm phòng hay chưa, hãy xét nghiệm và hỏi bác sĩ.

Tự ý dùng thuốc gây hại gan ra sao?

Tự ý dùng thuốc có thể gây tổn thương gan, ví dụ dùng quá liều paracetamol. Các tình huống cần tránh:

  • Dùng thuốc giảm đau, hạ sốt quá liều hoặc kéo dài; ví dụ dùng quá liều paracetamol có thể gây tổn thương gan.
  • Tự dùng thuốc, sản phẩm không rõ nguồn gốc, thành phần.
  • Kết hợp thuốc với rượu bia.

Hãy dùng thuốc theo đúng chỉ dẫn và hỏi dược sĩ khi cần dùng nhiều loại cùng lúc.

Vì sao không nên bỏ qua khám sức khỏe định kỳ?

Không nên bỏ qua khám định kỳ vì bệnh gan thường không có triệu chứng, xét nghiệm là cách phát hiện sớm. Nhiều người trẻ chỉ khám khi đã có biểu hiện rõ, lúc đó bệnh có thể đã tiến triển.

Xét nghiệm nào giúp kiểm tra sức khỏe gan?

Xét nghiệm kiểm tra sức khỏe gan gồm 4 nhóm: men gan, xét nghiệm viêm gan B, tầm soát viêm gan C và siêu âm bụng. Bác sĩ chỉ định xét nghiệm phù hợp với tình trạng và yếu tố nguy cơ của từng người.

Xét nghiệm Mục đích
Men gan (AST, ALT, GGT) Phát hiện tế bào gan bị tổn thương
HBsAg, anti-HBs Biết có nhiễm viêm gan B hay đã có miễn dịch
Anti-HCV Tầm soát viêm gan C
Siêu âm bụng Phát hiện gan nhiễm mỡ, bất thường cấu trúc gan

Thói quen nào tốt cho gan?

Thói quen tốt cho gan gồm hạn chế rượu bia, ăn uống lành mạnh, giữ cân nặng hợp lý, vận động, tiêm phòng viêm gan B và khám định kỳ. Cụ thể:

  • Hạn chế rượu bia; không uống khi đang dùng thuốc.
  • Ăn nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt; giảm đồ uống có đường và đồ chiên rán.
  • Duy trì cân nặng hợp lý; nếu cần giảm cân, giảm từ từ.
  • Vận động phần lớn các ngày trong tuần.
  • Tiêm phòng viêm gan B nếu chưa có miễn dịch.
  • Không dùng chung kim tiêm, dao cạo, bàn chải đánh răng; quan hệ tình dục an toàn.
  • Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt khi có thừa cân, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc người thân bị bệnh gan.

Như vậy, bảo vệ gan bắt đầu từ việc điều chỉnh những thói quen sinh hoạt người trẻ hay bỏ qua.

Bên cạnh phòng ngừa, cần nhận biết dấu hiệu cảnh báo để đi khám kịp thời.

Khi nào cần đi khám gan ngay?

Cần đi khám ngay khi có dấu hiệu như vàng da, vàng mắt, đau tức hạ sườn phải kéo dài, sụt cân không rõ lý do hoặc bụng to dần. Các dấu hiệu cụ thể:

  • Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu.
  • Đau tức vùng hạ sườn phải kéo dài.
  • Mệt mỏi, chán ăn, sụt cân không rõ lý do.
  • Bụng to dần, phù chân, dễ chảy máu, bầm tím.

Câu hỏi thường gặp

Gan nhiễm mỡ có nguy hiểm không?

Có thể, gan nhiễm mỡ có thể tiến triển thành viêm gan, xơ gan nếu không kiểm soát yếu tố nguy cơ.

Người trẻ, gầy có bị gan nhiễm mỡ không?

Có thể, dù ít gặp hơn. Uống nhiều rượu bia, đồ uống có đường hoặc yếu tố di truyền vẫn có thể gây tích mỡ trong gan.

Đã tiêm vắc xin viêm gan B có cần tiêm nhắc không?

Theo WHO, sau khi tiêm đủ liều, vắc xin bảo vệ ít nhất 20 năm và có thể suốt đời nên thường không cần tiêm nhắc.

Nguồn tham khảo

  1. WHO – Hepatitis B (fact sheet, 28/07/2026)
  2. Mayo Clinic – Fatty liver disease (MASLD)

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.

Tác giả: Dược sĩ Đỗ Việt Hà

Cập nhật lúc: 18/11/2026

Bài viết mới nhất

Xem thêm »
Loading...