Thiếu máu não: dấu hiệu nhận biết và khi nào cần đi khám
“Thiếu máu não” là cách gọi quen thuộc khi não không nhận đủ máu nuôi, thường biểu hiện bằng đau đầu, chóng mặt, mất ngủ, hay quên. Các dấu hiệu này có thể do nhiều nguyên nhân khác. Điều quan trọng nhất là phân biệt tình trạng kéo dài cần đi khám với dấu hiệu đột quỵ cần gọi cấp cứu ngay.
Thiếu máu não là gì?
Thiếu máu não là tình trạng dòng máu lên não giảm khiến tế bào não hoạt động kém, gồm 2 tình huống: giảm tưới máu não kéo dài và thiếu máu não cấp. Não chỉ chiếm khoảng 2% cân nặng cơ thể nhưng cần lượng máu lớn để có đủ oxy và dưỡng chất.
- Giảm tưới máu não kéo dài: lưu lượng máu lên não giảm từ từ, thường gặp ở người có xơ vữa mạch máu, tăng huyết áp, đái tháo đường. Biểu hiện mơ hồ, tăng dần.
- Thiếu máu não cấp: mạch máu não bị tắc đột ngột, gây đột quỵ (nhồi máu não) hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua. Đây là tình trạng cấp cứu.
“Thiếu máu não” khác với thiếu máu do thiếu hồng cầu, thiếu sắt. Hai tình trạng có thể cùng gây mệt, chóng mặt nhưng nguyên nhân và cách xử trí khác nhau.
Dấu hiệu thường gặp khi lưu lượng máu lên não giảm là gì?
Dấu hiệu thường gặp gồm đau đầu âm ỉ, chóng mặt khi đổi tư thế, khó ngủ, giảm trí nhớ, ù tai, hoa mắt và mệt mỏi kéo dài. Các biểu hiện thường xuất hiện từ từ và dễ bị bỏ qua.
- Đau đầu âm ỉ, nặng đầu.
- Chóng mặt, choáng váng, nhất là khi thay đổi tư thế.
- Khó ngủ, ngủ không sâu giấc.
- Giảm trí nhớ, khó tập trung, hay quên việc vừa làm.
- Ù tai, hoa mắt, mệt mỏi kéo dài.
Những dấu hiệu này không đặc hiệu; chúng có thể do căng thẳng, thiếu ngủ, thiếu sắt, rối loạn tiền đình, bệnh tuyến giáp hay tác dụng phụ của thuốc. Không nên tự kết luận và tự mua thuốc dùng.
Nhận biết dấu hiệu đột quỵ cần cấp cứu thế nào?
Để nhận biết đột quỵ, ghi nhớ quy tắc BE FAST và gọi 115 ngay; cơn thiếu máu não thoáng qua dù tự hết cũng cần đi khám ngay. Khi mạch máu não bị tắc đột ngột, mỗi phút trôi qua đều có thêm tế bào não bị tổn thương.
Quy tắc BE FAST gồm những dấu hiệu nào?
Quy tắc BE FAST gồm 6 chữ cái: thăng bằng, mắt, mặt, tay, lời nói và thời gian. Bảng dưới đây mô tả từng dấu hiệu.
| Chữ cái | Ý nghĩa | Dấu hiệu |
|---|---|---|
| B | Balance – Thăng bằng | Đột ngột mất thăng bằng, đi loạng choạng |
| E | Eyes – Mắt | Đột ngột nhìn mờ, nhìn đôi, mất thị lực một bên |
| F | Face – Mặt | Méo miệng, xệ một bên mặt khi cười |
| A | Arm – Tay | Yếu, tê một bên tay hoặc chân, không giơ được tay |
| S | Speech – Lời nói | Nói ngọng, nói khó, không hiểu lời người khác |
| T | Time – Thời gian | Gọi cấp cứu ngay, ghi lại thời điểm bắt đầu triệu chứng |
Gọi 115 hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện có khả năng cấp cứu đột quỵ gần nhất, kể cả khi triệu chứng đã tự hết. Ghi nhớ thời điểm triệu chứng xuất hiện. Không cho người bệnh ăn uống, không cạo gió, châm chích hay cho uống thuốc khi chưa có chỉ định.
Cơn thiếu máu não thoáng qua có nguy hiểm không?
Có, cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ thật sự có thể xảy ra sau đó. TIA có triệu chứng giống đột quỵ nhưng tự hết sau vài phút đến vài giờ, nên nhiều người chủ quan.
Ai có nguy cơ thiếu máu não cao?
Người có nguy cơ cao gồm người có bệnh chuyển hóa, tim mạch, người hút thuốc, uống nhiều rượu bia, thừa cân ít vận động, người lớn tuổi hoặc có tiền sử gia đình đột quỵ. Cụ thể:
- Người tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu.
- Người có bệnh tim mạch, đặc biệt là rung nhĩ.
- Người hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia.
- Người thừa cân, ít vận động.
- Người lớn tuổi, người có tiền sử gia đình bị đột quỵ.
Như vậy, thiếu máu não cần được nhận biết sớm, nhất là ở người có nhiều yếu tố nguy cơ.
Bên cạnh nhận biết dấu hiệu, người bệnh cần biết khi nào nên đi khám và cách bảo vệ mạch máu não.
Cần lưu ý gì để phòng và phát hiện sớm thiếu máu não?
Cần lưu ý 2 điểm: đi khám khi có dấu hiệu kéo dài hoặc nhiều yếu tố nguy cơ, và duy trì thói quen bảo vệ mạch máu não.
Khi nào cần đi khám chuyên khoa?
Nên đi khám chuyên khoa thần kinh hoặc nội khoa khi có một trong các trường hợp sau.
- Đau đầu, chóng mặt kéo dài nhiều tuần hoặc tăng dần.
- Trí nhớ giảm rõ, ảnh hưởng đến công việc và sinh hoạt.
- Từng có triệu chứng giống đột quỵ dù đã tự hết.
- Có nhiều yếu tố nguy cơ nêu trên nhưng chưa kiểm tra sức khỏe định kỳ.
Bác sĩ có thể chỉ định đo huyết áp, xét nghiệm máu, siêu âm mạch máu vùng cổ, chụp CT hoặc MRI sọ não tùy trường hợp.
Thói quen nào giúp bảo vệ mạch máu não?
Thói quen bảo vệ mạch máu não gồm kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu, ăn nhạt, không hút thuốc, vận động mỗi ngày và ngủ đủ. Cụ thể:
- Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu theo hướng dẫn của bác sĩ; không tự ý bỏ thuốc.
- Ăn nhạt, nhiều rau xanh, hạn chế mỡ động vật và đồ chiên rán.
- Không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia.
- Vận động ít nhất 30 phút mỗi ngày, phù hợp với sức khỏe.
- Ngủ đủ giấc, giữ tinh thần thoải mái.
- Khi đứng lên từ tư thế nằm hoặc ngồi, nên thay đổi tư thế từ từ.
Câu hỏi thường gặp
Thiếu máu não có phải do thiếu hồng cầu không?
Không hoàn toàn. Thiếu máu não thường do mạch máu; thiếu máu do thiếu hồng cầu là bệnh lý của máu.
Triệu chứng đột quỵ tự hết thì có cần đi viện không?
Có. Đó có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua, dấu hiệu cảnh báo đột quỵ.
Người trẻ có bị thiếu máu não không?
Có thể. Thức khuya, căng thẳng, ít vận động, hút thuốc và bệnh mạn tính đều làm tăng nguy cơ.
Nguồn tham khảo
- Harvard Health Publishing – Recognizing the most common warning signs of a stroke
- WHO – Healthy diet (fact sheet, 26/01/2026)
Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Tác giả: Dược sĩ Đỗ Việt Hà
Bài viết mới nhất
- Bổ gan Thái Minh - Hỗ trợ giải độc, bảo vệ gan, hạn chế tác hại của rượu bia
- Bình Vị Thái Minh: Hỗ trợ giảm acid dịch vị, bảo vệ niêm mạc dạ dày
- Khương Thảo Đan Gold: Giúp làm trơn khớp, phục hồi sụn khớp
- Hồng sâm Việt Nam Thái Minh: Nguồn gốc, thành phần và cách dùng
- Sâm Việt Nam và sâm Hàn Quốc: Phân biệt loài, hình thái, saponin
- Fitmeal Thái Minh: Bữa ăn dinh dưỡng 185 Kcal kiểm soát khẩu phần
- Siro Heviho: TPBVSK hỗ trợ giảm ho, long đờm, giảm đau rát họng cho trẻ và người lớn