Tiểu đêm ở người lớn tuổi: nguyên nhân thường gặp
Tiểu đêm là tình trạng phải thức dậy để đi tiểu trong lúc ngủ; ở người lớn tuổi, tình trạng này thường do nhiều nguyên nhân phối hợp. Thỉnh thoảng dậy một lần là bình thường, nhưng dậy từ 2 lần trở lên mỗi đêm là đáng quan tâm. Bài viết giải thích các nhóm nguyên nhân và thói quen giúp giảm tiểu đêm.
Tiểu đêm có phổ biến ở người cao tuổi không?
Có, tiểu đêm tăng dần theo tuổi và thường gặp ở cả nam và nữ trên 60 tuổi. Nhiều người coi đây là “chuyện tuổi già” nên ngại đi khám.
Tiểu đêm làm gián đoạn giấc ngủ, gây mệt mỏi ban ngày, ảnh hưởng tâm trạng và làm tăng nguy cơ té ngã khi đi lại trong đêm [1].
Tiểu đêm ở người lớn tuổi do những nguyên nhân nào?
Tiểu đêm ở người lớn tuổi do 4 nhóm nguyên nhân: tăng nước tiểu ban đêm, bàng quang chứa ít hơn, bệnh lý gây tiểu nhiều cả ngày, và thói quen, thuốc, giấc ngủ. Bảng dưới đây tóm tắt, sau đó là chi tiết từng nhóm.
| Nhóm nguyên nhân | Ví dụ |
|---|---|
| Tăng nước tiểu ban đêm | Giảm tiết ADH về đêm, phù chân, suy tim |
| Giảm sức chứa bàng quang | Bàng quang tăng hoạt, phì đại tuyến tiền liệt, sa tạng chậu |
| Tiểu nhiều cả ngày | Đái tháo đường, rối loạn điện giải |
| Thói quen, thuốc, giấc ngủ | Uống nhiều buổi tối, cà phê, rượu, thuốc lợi tiểu, mất ngủ |
Vì sao cơ thể tạo nhiều nước tiểu hơn vào ban đêm?
Cơ thể tạo nhiều nước tiểu hơn ban đêm khi nhịp tiết hormone chống bài niệu (ADH) về đêm giảm theo tuổi, hoặc khi dịch tích ở chân trở về tuần hoàn lúc nằm. Bình thường, ADH tiết nhiều hơn về đêm để giảm lượng nước tiểu.
Người bị phù chân do suy tĩnh mạch, suy tim hoặc ngồi nhiều: khi nằm xuống, dịch ở chân trở về tuần hoàn và được thận lọc thành nước tiểu.
Vì sao bàng quang chứa được ít hơn?
Theo tuổi, bàng quang có xu hướng co bóp sớm hơn và chứa được ít nước tiểu hơn. Một số tình trạng làm giảm thêm sức chứa:
- Bàng quang tăng hoạt: buồn tiểu gấp, khó nhịn.
- Ở nam giới: tuyến tiền liệt phì đại chèn ép, làm bàng quang không tống hết nước tiểu.
- Ở nữ giới: sa các cơ quan vùng chậu sau sinh nở hoặc mãn kinh.
- Viêm đường tiết niệu.
Bệnh lý nào làm tăng lượng nước tiểu cả ngày?
Bệnh lý thường gặp làm tăng nước tiểu cả ngày là đái tháo đường không được kiểm soát tốt, ngoài ra có rối loạn điện giải như tăng canxi máu, hạ kali máu. Thận người lớn tuổi cô đặc nước tiểu kém hơn nên tình trạng này càng rõ.
Thói quen, thuốc và giấc ngủ ảnh hưởng thế nào?
Uống nhiều nước, trà, cà phê, rượu bia buổi tối, dùng thuốc lợi tiểu chiều tối và ngủ không sâu đều làm tăng tiểu đêm. Cụ thể:
- Uống nhiều nước, trà, cà phê hoặc rượu bia vào buổi tối.
- Dùng thuốc lợi tiểu vào buổi chiều tối.
- Ngủ không sâu, hay tỉnh giấc vì đau nhức, lo âu hay ngáy, ngưng thở khi ngủ; khi đã tỉnh, người bệnh thường đi tiểu.
Làm sao để giảm tiểu đêm?
Để giảm tiểu đêm, điều chỉnh giờ uống nước, hạn chế trà, cà phê, rượu bia từ chiều tối, đi tiểu trước khi ngủ và hỏi bác sĩ về giờ uống thuốc lợi tiểu. Các thói quen cụ thể:
- Uống đủ nước vào buổi sáng và đầu giờ chiều; giảm lượng nước 2–3 giờ trước khi ngủ, nhưng không nhịn uống cả ngày.
- Hạn chế trà, cà phê, rượu bia từ chiều tối.
- Đi tiểu ngay trước khi lên giường.
- Nếu bị phù chân, kê cao chân khoảng một giờ vào buổi chiều để dịch được thải bớt trước giờ ngủ.
- Không tự ý đổi giờ uống thuốc lợi tiểu; hỏi bác sĩ xem có thể uống vào buổi sáng hay không.
- Ghi nhật ký đi tiểu 2–3 ngày (giờ đi, lượng nước uống) để mang theo khi đi khám.
Như vậy, tiểu đêm ở người lớn tuổi có thể giảm nhờ điều chỉnh thói quen, khi đã loại trừ nguyên nhân bệnh lý.
Bên cạnh giảm số lần thức dậy, người cao tuổi cần đề phòng té ngã và biết khi nào nên đi khám.
Cần lưu ý gì để an toàn khi bị tiểu đêm?
Cần lưu ý 2 điểm: phòng té ngã khi dậy ban đêm và đi khám khi tiểu đêm kèm dấu hiệu bất thường.
Phòng té ngã khi dậy ban đêm thế nào?
Để phòng té ngã, bật đèn ngủ, dọn lối đi, ngồi dậy từ từ ở mép giường rồi mới đứng lên. Ngoài ra:
- Bật đèn ngủ, dọn lối đi từ giường đến nhà vệ sinh.
- Ngồi dậy từ từ ở mép giường một lúc rồi mới đứng lên.
- Lắp tay vịn trong nhà vệ sinh, dùng thảm chống trơn.
Khi nào tiểu đêm cần đi khám?
Cần đi khám chuyên khoa tiết niệu hoặc nội khoa khi tiểu đêm kèm một trong các dấu hiệu sau.
- Tiểu buốt, tiểu rắt, nước tiểu đục hoặc có máu.
- Tiểu khó, tia nước tiểu yếu, cảm giác tiểu không hết.
- Khát nhiều, uống nhiều, sụt cân không rõ lý do.
- Phù chân, khó thở khi nằm.
- Sốt, đau hông lưng.
- Tiểu đêm từ 2 lần trở lên kéo dài, ảnh hưởng giấc ngủ.
Câu hỏi thường gặp
Đi tiểu đêm mấy lần là bất thường?
Dậy một lần mỗi đêm khá phổ biến. Từ 2 lần trở lên, nhất là khi ảnh hưởng giấc ngủ, nên được bác sĩ đánh giá.
Có nên nhịn uống nước để bớt tiểu đêm?
Không nên nhịn cả ngày vì dễ mất nước, táo bón. Chỉ nên giảm lượng nước 2–3 giờ trước khi ngủ.
Tiểu đêm có phải do thận yếu?
Không hẳn. Tiểu đêm có nhiều nguyên nhân, từ bàng quang, tuyến tiền liệt, tim mạch, đái tháo đường đến thói quen; cần khám để biết nguyên nhân cụ thể.
Nguồn tham khảo
Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ.
Tác giả: Dược sĩ Đỗ Việt Hà
Bài viết mới nhất
- Bổ gan Thái Minh - Hỗ trợ giải độc, bảo vệ gan, hạn chế tác hại của rượu bia
- Bình Vị Thái Minh: Hỗ trợ giảm acid dịch vị, bảo vệ niêm mạc dạ dày
- Khương Thảo Đan Gold: Giúp làm trơn khớp, phục hồi sụn khớp
- Hồng sâm Việt Nam Thái Minh: Nguồn gốc, thành phần và cách dùng
- Sâm Việt Nam và sâm Hàn Quốc: Phân biệt loài, hình thái, saponin
- Fitmeal Thái Minh: Bữa ăn dinh dưỡng 185 Kcal kiểm soát khẩu phần
- Siro Heviho: TPBVSK hỗ trợ giảm ho, long đờm, giảm đau rát họng cho trẻ và người lớn