Ho do thay đổi thời tiết, nguyên nhân và cách phòng tránh
Tác giả: Ds. Đỗ Việt Hà
Ho do thay đổi thời tiết là tình trạng ho xuất hiện hoặc nặng lên khi giao mùa, trời chuyển lạnh, khô. Nguyên nhân chính là virus đường hô hấp lây lan mạnh hơn và không khí lạnh, khô kích thích đường thở. Phòng tránh ho do thay đổi thời tiết dựa trên giữ ấm, vệ sinh cá nhân, dinh dưỡng hợp lý và theo dõi dấu hiệu cần đi khám.
Ho do thay đổi thời tiết là gì?
Ho do thay đổi thời tiết là ho xuất hiện hoặc nặng lên khi nhiệt độ, độ ẩm thay đổi đột ngột, phần lớn do nhiễm virus đường hô hấp trên và thường tự hết sau 3–4 tuần.
Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), ho ngắn ngày dưới 3 tuần thường do virus gây cảm lạnh hoặc cúm [1]. Hầu hết các cơn ho tự khỏi trong khoảng 3–4 tuần [1]. Ho kéo dài từ 8 tuần ở người lớn, hoặc từ 4 tuần ở trẻ em, được xếp vào ho mạn tính [2].
Nguyên nhân gây ho khi thời tiết thay đổi gồm những gì?
Ho khi thời tiết thay đổi có 3 nhóm nguyên nhân chính: virus đường hô hấp, không khí lạnh khô kích thích đường thở, và bệnh hô hấp mạn tính bùng phát.
Mỗi nhóm nguyên nhân được phân tích dưới đây.

Ba nhóm nguyên nhân gây ho khi thời tiết thay đổi
Vì sao virus đường hô hấp lây lan mạnh hơn khi trời lạnh, khô?
Virus cúm lây lan hiệu quả hơn trong không khí lạnh và độ ẩm thấp, theo nghiên cứu đăng trên PLoS Pathogens năm 2007.
Nhóm nghiên cứu của Trường Y Mount Sinai (Mỹ) thử nghiệm lây truyền cúm trên chuột lang [3]. Ở 5°C, virus lây truyền hiệu quả hơn so với 20°C. Ở độ ẩm tương đối 20–35%, virus lây mạnh nhất; ở độ ẩm 80%, không ghi nhận lây truyền. Nghiên cứu được thực hiện trên động vật, cần thận trọng khi áp dụng cho người.
Tại Việt Nam, Bộ Y tế ghi nhận 300.000–500.000 ca nhiễm khuẩn hô hấp cấp mỗi năm [4]. Thời điểm giao mùa, các bệnh thường gặp gồm cúm mùa, bệnh do virus hợp bào hô hấp (RSV) và nhiễm khuẩn hô hấp cấp [4].
Không khí lạnh, khô ảnh hưởng đến đường thở thế nào?
Không khí lạnh, khô và nhiệt độ thay đổi đột ngột làm đường thở co thắt và viêm, nhất là ở người bị hen.
Bệnh viện Đại học North Midlands (thuộc NHS) liệt kê không khí lạnh khô, thay đổi nhiệt độ đột ngột là yếu tố kích phát hen [5]. Các yếu tố này khiến đường thở co thắt và viêm. Virus cảm lạnh, cúm và RSV cũng là yếu tố kích phát hen thường gặp [5].
Ai dễ bị ho khi giao mùa?
Người dễ bị ho khi giao mùa gồm 4 nhóm: trẻ nhỏ, người cao tuổi, người mắc bệnh hô hấp mạn tính và người hút thuốc lá.
Đặc điểm từng nhóm như sau:
- Trẻ nhỏ: sức đề kháng kém, dễ mắc viêm phổi, viêm phế quản khi trời chuyển lạnh [6].
- Người cao tuổi: sức đề kháng giảm, bệnh nền như hen, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) dễ nặng lên [6].
- Người mắc hen, COPD: đường thở nhạy cảm với không khí lạnh và virus [5].
- Người hút thuốc hoặc hít khói thuốc thụ động: khói thuốc là nguyên nhân phổ biến gây ho kéo dài [1].

Phòng bệnh đường hô hấp cho người cao tuổi trong mùa đông. Nguồn: TTXVN (infographics.vn)
Cách phòng tránh ho do thay đổi thời tiết như thế nào?
Để phòng tránh ho do thay đổi thời tiết, thực hiện 4 nhóm biện pháp: giữ ấm và giữ độ ẩm, vệ sinh phòng lây nhiễm, dinh dưỡng hợp lý và tiêm vắc xin.
Các biện pháp dưới đây dựa trên khuyến cáo của Bộ Y tế và các chuyên gia y tế.

Bốn nhóm biện pháp phòng ho do thay đổi thời tiết
Giữ ấm và giữ độ ẩm thế nào cho đúng?
Để giữ ấm đúng, giữ ấm đầu, cổ, tay, chân khi trời lạnh, uống đủ nước ấm và duy trì độ ẩm trong phòng ở mức vừa phải.
Chuyên gia y tế khuyến cáo giữ ấm cơ thể, đặc biệt vùng đầu, cổ, tay và chân [6]. Bên cạnh đó, nên ăn uống cân đối và uống đủ nước ấm [6]. Nhóm nghiên cứu cúm năm 2007 gợi ý giữ nhiệt độ trong nhà trên 20°C và độ ẩm tương đối 50–80% [3]. Khi dùng điều hòa hoặc máy sưởi, có thể dùng thêm máy tạo ẩm để không khí trong phòng không quá khô.
Vệ sinh như thế nào để hạn chế lây nhiễm?
Để hạn chế lây nhiễm, thực hiện 5 thói quen vệ sinh theo khuyến cáo của Bộ Y tế: rửa tay, che miệng khi ho, đeo khẩu trang, vệ sinh bề mặt và giữ phòng thông thoáng.
Cụ thể từng thói quen [4]:
- Rửa tay thường xuyên, rửa tay trước khi chạm vào mắt, mũi, miệng.
- Che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi.
- Đeo khẩu trang nơi đông người, trên phương tiện công cộng.
- Vệ sinh thường xuyên tay nắm cửa, bàn phím, điện thoại.
- Mở cửa cho phòng thông thoáng, đón ánh sáng tự nhiên.
Ngoài ra, hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh hô hấp cấp giúp giảm nguy cơ lây nhiễm [4].
Dinh dưỡng và tiêm vắc xin hỗ trợ phòng ho ra sao?
Ăn uống cân đối, vận động đều đặn giúp tăng sức đề kháng; tiêm vắc xin giúp phòng các bệnh đã có vắc xin như cúm mùa.
Bộ Y tế khuyến cáo ăn uống đủ chất, cân đối dinh dưỡng và tập thể dục thường xuyên [4]. Người cao tuổi nên vận động nhẹ nhàng trong nhà khi trời rét, bỏ thuốc lá và rượu bia [6]. Các chuyên gia cũng khuyến cáo tiêm vắc xin với những bệnh đã có vắc xin phòng [6].
Có thể dùng sản phẩm hỗ trợ nào khi chớm ho do thời tiết?
Khi chớm ho do thay đổi thời tiết, có thể tham khảo sản phẩm bảo vệ sức khỏe Heviho dạng siro hoặc viên uống, có tác dụng hỗ trợ làm ấm họng, giảm ho, long đờm.
Heviho gồm hai dạng: Siro Heviho và viên uống Heviho. Thành phần chính là S3-Elebosin chiết xuất từ Sâm đại hành, phối hợp Xạ can, Cát cánh, Mạch môn, Cam thảo và Xuyên bối mẫu. Theo công bố, Siro Heviho dành cho trẻ nhỏ và người lớn bị cảm, ho gió, ho khan, ho có đờm, ho khi thay đổi thời tiết. Siro Heviho do Công ty Cổ phần Công nghệ cao Abipha sản xuất.

Siro Heviho – lọ 100 ml
| Đặc điểm | Siro Heviho | Viên uống Heviho |
|---|---|---|
| Công dụng theo công bố | Hỗ trợ làm ấm họng, giải cảm, giảm ho, long đờm, tăng cường sức đề kháng của trẻ; hỗ trợ giảm đau rát họng do ho kéo dài, do viêm đường hô hấp trên | Hỗ trợ làm ấm họng, giúp giảm ho, long đờm; hỗ trợ giảm đau rát họng do ho kéo dài |
| Đối tượng | Trẻ từ 6 tháng tuổi và người lớn | Người bị ho gió, ho khan, ho có đờm dài ngày |
| Thời điểm dùng | Nên dùng ngay khi thấy dấu hiệu chớm ho, đau họng | Liều duy trì 2 viên/ngày, có thể dùng kéo dài |
| Số đăng ký | 9402/2019/ĐKSP | 951/2019/ĐKSP |
Thông tin chi tiết về liều dùng theo độ tuổi có tại bài Siro Heviho: TPBVSK hỗ trợ giảm ho, long đờm, giảm đau rát họng cho trẻ và người lớn. Trẻ nhỏ nên được tham khảo ý kiến thầy thuốc trước khi sử dụng.
Thực phẩm này không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Các biện pháp trên giúp phòng tránh ho do thay đổi thời tiết, nhưng không thay thế việc đi khám khi có dấu hiệu bất thường.
Khi nào ho do thay đổi thời tiết cần đi khám?
Ho cần đi khám khi kéo dài trên 3–4 tuần, ho nặng nhanh, ho ra máu, khó thở, đau ngực hoặc xảy ra ở người suy giảm miễn dịch.
Các trường hợp cụ thể được trình bày dưới đây.
Dấu hiệu nào cho thấy cơn ho cần được bác sĩ thăm khám?
Cơn ho cần được thăm khám khi có 1 trong 5 dấu hiệu theo NHS: ho trên 3–4 tuần, ho dữ dội, đau ngực hoặc khó thở, sưng đau cổ, suy giảm miễn dịch.
Các dấu hiệu cụ thể gồm [1]:
- Ho kéo dài hơn 3–4 tuần.
- Ho nặng, nặng lên nhanh hoặc không thể ngừng ho.
- Đau ngực, sụt cân không rõ lý do hoặc khó thở.
- Sưng đau một bên cổ.
- Hệ miễn dịch suy yếu, ví dụ do hóa trị hoặc đái tháo đường.

Các dấu hiệu ho cần đi khám theo NHS
Đặc biệt, người ho ra máu cần đi khám ngay [1]. Với trẻ nhỏ và người cao tuổi, sốt cao, ho dai dẳng hoặc khó thở là dấu hiệu cần đến cơ sở y tế sớm [6].
Có nên tự mua thuốc khi bị ho không?
Không, không nên tự mua thuốc khi bị ho, đặc biệt là thuốc kháng virus, nếu chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.
Bộ Y tế khuyến cáo người có triệu chứng ho, sốt, sổ mũi nên liên hệ cơ sở y tế kịp thời [4]. Theo NHS, siro ho và viên ngậm có thể giúp giảm ho nhưng không loại bỏ nguyên nhân gây ho [1]. Một số thuốc ho không được dùng cho trẻ dưới 12 tuổi [1].
Câu hỏi thường gặp
Ho do thời tiết bao lâu thì khỏi?
Phần lớn cơn ho do virus đường hô hấp tự khỏi trong khoảng 3–4 tuần, theo NHS.
Uống chanh mật ong có giúp giảm ho không?
Có, NHS ghi nhận nước chanh ấm pha mật ong có tác dụng tương tự thuốc ho; không dùng cho trẻ sơ sinh.
Độ ẩm trong phòng bao nhiêu là phù hợp mùa lạnh?
Độ ẩm tương đối khoảng 50–80% được nhóm nghiên cứu cúm năm 2007 gợi ý để hạn chế virus lây lan trong nhà.
Siro Heviho dùng được cho trẻ từ mấy tháng tuổi?
Siro Heviho dùng được cho trẻ từ 6 tháng tuổi, liều 7 ml mỗi lần, ngày 2 lần với trẻ dưới 2 tuổi.
Nguồn tham khảo
- NHS (nidirect). Cough. nidirect.gov.uk
- Mayo Clinic. Chronic cough. mayoclinic.org
- CIDRAP (19/10/2007). Study: Cold, dry air favors spread of flu in lab animals (Lowen AC và cộng sự, PLoS Pathogens 2007). cidrap.umn.edu
- Tạp chí Luật sư Việt Nam (18/11/2025). Bộ Y tế khuyến cáo người dân chủ động bảo vệ sức khỏe trong giai đoạn giao mùa. lsvn.vn
- University Hospitals of North Midlands NHS Trust. Asthma triggers. uhnm.nhs.uk
- Báo Đại biểu Nhân dân (5/11/2025). Người cao tuổi và trẻ nhỏ cần chú ý sức khỏe khi thời tiết chuyển lạnh. daibieunhandan.vn
- Thái Minh Hitech. Thông tin sản phẩm TPBVSK Siro Heviho và viên uống Heviho. thaiminhhitech.vn
BÀI VIẾT MỚI NHẤT
- Fitmeal Thái Minh: Bữa ăn dinh dưỡng 185 Kcal kiểm soát khẩu phần
- Siro Heviho: TPBVSK hỗ trợ giảm ho, long đờm, giảm đau rát họng cho trẻ và người lớn
- COTRIPro trong uống ngoài bôi: hỗ trợ tăng sức bền thành mạch, giúp giảm triệu chứng của trĩ
- Tràng Phục Linh PLUS: TPBVSK hỗ trợ giảm triệu chứng hội chứng ruột kích thích, viêm đại tràng co thắt
- Vương Bảo New: TPBVSK hỗ trợ cải thiện rối loạn tiểu tiện ở nam giới u xơ tiền liệt tuyến
- Đông trùng hạ thảo Thái Minh: Hỗ trợ tăng cường sức khỏe cho người gầy yếu, mệt mỏi
- Calci Magie D3 Khương Thảo Đan – bộ ba Calci, Vitamin D3, Vitamin K2 cùng Magie trong một viên
- Cách đọc nhãn và phân biệt thực phẩm bảo vệ sức khỏe với thuốc