Trào ngược dạ dày thực quản là gì? Triệu chứng và cách điều trị

Trào ngược dạ dày thực quản (GERD) là tình trạng dịch dạ dày trào ngược lên thực quản nhiều lần, gây ợ nóng, ợ chua hoặc biến chứng. Bệnh thường gặp, ước tính khoảng 20% người dân Hoa Kỳ mắc GERD. Bài viết trình bày triệu chứng, nguyên nhân, biến chứng và cách điều trị trào ngược dạ dày thực quản.

Trào ngược dạ dày thực quản là gì?

Trào ngược dạ dày thực quản là tình trạng thức ăn, acid và dịch tiêu hóa trong dạ dày đi ngược lên thực quản qua cơ thắt thực quản dưới. Dưới đây là cách phân biệt trào ngược thông thường với bệnh trào ngược và cơ chế gây bệnh.

Trào ngược dạ dày thực quản gây nóng rát sau xương ức

Trào ngược dạ dày thực quản gây nóng rát sau xương ức

Trào ngược thông thường khác bệnh trào ngược thế nào?

Trào ngược thông thường (GER) xảy ra thỉnh thoảng và thường không gây triệu chứng; bệnh trào ngược (GERD) gây triệu chứng lặp lại, kéo dài hoặc gây biến chứng. Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ (NIDDK), thỉnh thoảng bị trào ngược là hiện tượng phổ biến [1].

Người nghi ngờ mắc GERD nên đi khám để được chẩn đoán và hướng dẫn điều trị [1].

Vì sao dịch dạ dày trào ngược lên thực quản?

Dịch dạ dày trào ngược lên thực quản khi cơ thắt thực quản dưới yếu hoặc giãn sai thời điểm, hoặc khi có thoát vị khe hoành. Bình thường, cơ thắt thực quản dưới và cơ hoành ngăn không cho dịch dạ dày đi ngược lên [2].

Thực quản là ống cơ dài khoảng 25 cm, nối họng với dạ dày. Thoát vị khe hoành là tình trạng phần trên dạ dày đẩy qua lỗ cơ hoành lên lồng ngực, làm tăng nguy cơ hoặc làm nặng thêm trào ngược [2].

Trào ngược dạ dày thực quản có triệu chứng gì?

Trào ngược dạ dày thực quản có 2 triệu chứng điển hình là ợ nóng và ợ trớ, kèm một số triệu chứng khác như đau ngực, buồn nôn, khó nuốt, ho kéo dài. Các triệu chứng theo NIDDK gồm [2]:

  • Ợ nóng: cảm giác nóng rát giữa ngực, sau xương ức.
  • Ợ trớ, ợ chua: dịch dạ dày trào lên họng hoặc miệng, gây vị chua.
  • Đau ngực, buồn nôn.
  • Khó nuốt hoặc đau khi nuốt.
  • Ho kéo dài, khàn giọng.

Không phải người bệnh GERD nào cũng có ợ nóng hoặc ợ trớ [2]. Một số người chỉ có biểu hiện ngoài thực quản như ho, khàn tiếng, viêm họng.

Yếu tố nào làm tăng nguy cơ trào ngược dạ dày thực quản?

Có 4 nhóm yếu tố làm tăng nguy cơ trào ngược dạ dày thực quản: thừa cân béo phì, mang thai, hút thuốc lá và dùng một số loại thuốc. Các yếu tố cụ thể theo NIDDK như sau [2]:

  • Thừa cân, béo phì.
  • Mang thai.
  • Hút thuốc lá hoặc hít khói thuốc thụ động.
  • Một số thuốc như thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAID), thuốc chẹn kênh calci, thuốc an thần nhóm benzodiazepin, một số thuốc hen, thuốc chống trầm cảm ba vòng.

Ngoài ra, ăn quá no, ăn đồ khó tiêu, căng thẳng kéo dài và viêm loét dạ dày cũng góp phần gây trào ngược [3].

Trào ngược dạ dày thực quản gây biến chứng gì?

Trào ngược dạ dày thực quản kéo dài có thể gây 4 nhóm biến chứng: viêm thực quản, hẹp thực quản, thực quản Barrett và các biến chứng ngoài thực quản. Chi tiết các biến chứng theo NIDDK [1]:

  • Viêm thực quản: có thể gây loét, chảy máu thực quản.
  • Hẹp thực quản: làm nuốt khó.
  • Thực quản Barrett: niêm mạc thực quản bị thay thế bằng mô giống niêm mạc ruột; một số ít người bệnh tiến triển thành ung thư biểu mô tuyến thực quản.
  • Ngoài thực quản: hen, ho mạn tính, khàn tiếng, viêm thanh quản, mòn men răng.

Điều trị trào ngược dạ dày thực quản thế nào?

Điều trị trào ngược dạ dày thực quản gồm 4 hướng: thay đổi lối sống, dùng thuốc theo chỉ định, phẫu thuật khi cần và dùng thêm sản phẩm hỗ trợ từ dược liệu. Bác sĩ sẽ chọn phương pháp phù hợp với mức độ bệnh [4].

Người trào ngược nên thay đổi lối sống thế nào?

Người trào ngược nên giảm cân nếu thừa cân, kê cao đầu khi ngủ, bỏ thuốc lá, ăn bữa tối trước khi đi ngủ ít nhất 3 giờ và hạn chế thực phẩm dễ gây trào ngược. Theo NIDDK, các thực phẩm thường liên quan đến triệu chứng gồm [4][5]:

  • Thực phẩm chua như cam, chanh, cà chua.
  • Rượu bia, cà phê và đồ uống có caffein.
  • Sô cô la, bạc hà.
  • Đồ ăn nhiều chất béo, đồ cay.

Ăn thành nhiều bữa nhỏ, không nằm hoặc lao động nặng ngay sau ăn và giảm căng thẳng cũng giúp hạn chế trào ngược [3]. Xem thêm bài Trào ngược dạ dày nên ăn gì để cải thiện triệu chứng.

Thuốc nào được dùng để điều trị trào ngược?

Có 3 nhóm thuốc chính điều trị trào ngược: thuốc kháng acid (antacid), thuốc kháng thụ thể H2 và thuốc ức chế bơm proton (PPI), dùng theo chỉ định của bác sĩ. Đặc điểm từng nhóm như sau [3][4]:

Nhóm thuốc Cơ chế Ví dụ
Kháng acid (antacid) Trung hòa acid đã tiết, giảm ợ nóng nhanh Muối nhôm, magnesi
Kháng thụ thể H2 Giảm tiết acid dạ dày Famotidin, nizatidin
Ức chế bơm proton (PPI) Ức chế mạnh bài tiết acid, giúp lành tổn thương Omeprazol, esomeprazol, pantoprazol

NIDDK lưu ý tác động của việc dùng PPI kéo dài hoặc liều cao vẫn đang được nghiên cứu, nên người bệnh cần trao đổi với bác sĩ về lợi ích và nguy cơ [4].

Khi nào cần phẫu thuật trào ngược?

Phẫu thuật được cân nhắc khi trào ngược không cải thiện với thuốc và thay đổi lối sống, hoặc khi người bệnh không thể dùng thuốc lâu dài. Phẫu thuật tạo van chống trào ngược (fundoplication) là phương pháp phẫu thuật phổ biến nhất cho GERD [4].

Có thể dùng thêm sản phẩm hỗ trợ từ dược liệu không?

Có, người trào ngược có thể dùng thêm thực phẩm bảo vệ sức khỏe từ dược liệu theo đúng công dụng công bố, nhưng không thay cho thuốc điều trị bác sĩ đã kê. Người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng thêm sản phẩm.

Bình Vị Thái Minh là thực phẩm bảo vệ sức khỏe chứa Giganosin (chiết xuất Dạ cẩm, Lá khôi), Mucosave FG HIA (chiết xuất xương rồng, lá ô liu), cao Núc nác, cao Thương truật và kẽm gluconat [6]. Sản phẩm hỗ trợ giảm acid dịch vị, giúp bảo vệ niêm mạc dạ dày; hỗ trợ cải thiện và giảm thiểu các biểu hiện của viêm loét dạ dày [6].

Bình Vị Thái Minh hộp và lọ 80 viên nén

Bình Vị Thái Minh hộp và lọ 80 viên nén

Bình Vị Thái Minh dùng cho người bị trào ngược dạ dày, người bị viêm loét dạ dày với các biểu hiện ợ chua, ợ hơi, đau thượng vị. Cách dùng: ngày 4 viên chia 2 lần, uống trước ăn 30 phút; duy trì ngày 2 viên [6]. Thực phẩm này không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Như vậy, trào ngược dạ dày thực quản cần được điều trị kết hợp thay đổi lối sống, dùng thuốc theo chỉ định và theo dõi để phòng biến chứng.

Bên cạnh điều trị, người bệnh cần biết khi nào phải đi khám và cách bác sĩ chẩn đoán bệnh.

Khi nào người bị trào ngược cần đi khám?

Người bị trào ngược cần đi khám khi nghi mắc GERD, khi triệu chứng không cải thiện dù đã dùng thuốc và thay đổi lối sống, hoặc khi có dấu hiệu cảnh báo. Hai nội dung cần biết như sau.

Dấu hiệu cảnh báo nào cần khám ngay?

Cần khám ngay khi có đau ngực, chán ăn, nôn kéo dài, khó nuốt, sút cân không rõ nguyên nhân, nôn ra máu hoặc chất như bã cà phê, đi ngoài phân đen. Đây có thể là dấu hiệu biến chứng hoặc bệnh lý nghiêm trọng khác [2].

Bác sĩ chẩn đoán trào ngược dạ dày thực quản thế nào?

Bác sĩ chẩn đoán trào ngược chủ yếu dựa vào triệu chứng và tiền sử, chỉ định nội soi hoặc đo pH thực quản khi cần. Các phương pháp thăm dò theo NIDDK gồm [7]:

  • Nội soi đường tiêu hóa trên, có thể sinh thiết để xét nghiệm mô.
  • Đo pH thực quản, phương pháp chính xác nhất để phát hiện acid trong thực quản.

Xét nghiệm được chỉ định khi triệu chứng gợi ý biến chứng, gợi ý bệnh khác, hoặc không cải thiện sau điều trị [7].

Câu hỏi thường gặp

Trào ngược dạ dày thực quản có tự khỏi không?

Trào ngược thỉnh thoảng có thể tự hết. Trào ngược lặp lại, kéo dài cần đi khám và điều trị để tránh biến chứng như viêm, hẹp thực quản [1].

Người trào ngược nên nằm thế nào khi ngủ?

Nên kê cao đầu khi ngủ và ăn bữa tối trước khi đi ngủ ít nhất 3 giờ, nhất là khi triệu chứng xuất hiện về đêm [4][5].

Trào ngược dạ dày thực quản có gây ho không?

Có. Trào ngược có thể gây ho kéo dài, khàn tiếng, viêm thanh quản, kể cả khi không có ợ nóng [1][2].

Nguồn tham khảo

  1. NIDDK. Definition & Facts for GER & GERD. niddk.nih.gov
  2. NIDDK. Symptoms & Causes of GER & GERD. niddk.nih.gov
  3. Thái Minh Hitech. Tài liệu chuyên môn Bình Vị Thái Minh – Trào ngược dạ dày thực quản.
  4. NIDDK. Treatment for GER & GERD. niddk.nih.gov
  5. NIDDK. Eating, Diet, & Nutrition for GER & GERD. niddk.nih.gov
  6. Cục An toàn thực phẩm – Bộ Y tế (2020). Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm số 863/2020/ĐKSP – Bình Vị Thái Minh.
  7. NIDDK. Diagnosis of GER & GERD. niddk.nih.gov

Tác giả: ThS. Ds. Hoàng Thị Hương

Thực phẩm này không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Cập nhật lúc: 18/11/2026

Bài viết mới nhất

Xem thêm »
Loading...