Hội chứng ruột kích thích: Triệu chứng, đối tượng và phòng ngừa

Hội chứng ruột kích thích là rối loạn chức năng ruột gây đau bụng tái diễn kèm thay đổi đại tiện, không có tổn thương thực thể ở đường tiêu hóa. Bệnh thường gặp ở nữ giới và người dưới 50 tuổi. Phòng ngừa chủ yếu dựa vào điều chỉnh ăn uống, sinh hoạt và kiểm soát căng thẳng.

Hội chứng ruột kích thích là gì?

Hội chứng ruột kích thích (IBS) là nhóm triệu chứng gồm đau bụng lặp lại và thay đổi đại tiện, có 3 thể chính và cần phân biệt với viêm đại tràng. Khi thăm khám, bác sĩ không tìm thấy tổn thương nào ở đường tiêu hóa.

Hội chứng ruột kích thích gây táo bón, co thắt, chướng bụng và tiêu chảy

Hội chứng ruột kích thích ảnh hưởng đến nhiều đoạn ruột

Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận Hoa Kỳ (NIDDK), khoảng 12% người dân Mỹ mắc hội chứng ruột kích thích [1]. Bệnh không gây tổn thương đường tiêu hóa nhưng ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và năng suất lao động [2].

Hội chứng ruột kích thích gồm những thể nào?

Hội chứng ruột kích thích gồm 3 thể chính: thể táo bón (IBS-C), thể tiêu chảy (IBS-D) và thể hỗn hợp (IBS-M). Thể bệnh được xác định theo tính chất phân trong những ngày đại tiện bất thường [1].

Thể bệnh Đặc điểm phân
IBS-C (táo bón) Hơn 1/4 số lần phân cứng hoặc vón cục, dưới 1/4 phân lỏng
IBS-D (tiêu chảy) Hơn 1/4 số lần phân lỏng hoặc toàn nước, dưới 1/4 phân cứng
IBS-M (hỗn hợp) Hơn 1/4 số lần phân cứng và hơn 1/4 số lần phân lỏng

Hội chứng ruột kích thích khác viêm đại tràng thế nào?

Hội chứng ruột kích thích không có tổn thương niêm mạc và phân không lẫn máu, còn viêm đại trực tràng có viêm, loét trên nội soi và phân có thể lẫn máu. Bảng dưới đây so sánh hai tình trạng [5].

Tiêu chí Hội chứng ruột kích thích Viêm đại trực tràng
Đau bụng Thường đau nhiều Thường đau ít
Phân Không có máu, khuôn phân thường dẹt Có thể lẫn máu
Lo âu, mất ngủ Thường gặp Ít gặp
Nội soi đại trực tràng Bình thường Có viêm, loét, xung huyết

Triệu chứng hội chứng ruột kích thích gồm những gì?

Triệu chứng hội chứng ruột kích thích gồm 3 nhóm: đau bụng, rối loạn đại tiện và các biểu hiện ngoài tiêu hóa như lo âu, mất ngủ. Triệu chứng thường tái đi tái lại trong nhiều tháng.

Triệu chứng hội chứng ruột kích thích: đau bụng, đầy hơi, táo bón, tiêu chảy, căng thẳng

Những vấn đề thường gặp khi bị hội chứng ruột kích thích

Đau bụng do ruột kích thích có đặc điểm gì?

Đau bụng do ruột kích thích thường liên quan đến đại tiện và giảm sau khi đi ngoài. Mức độ đau thay đổi từ lâm râm, khó chịu đến đau quặn; cơn đau có thể liên tục hoặc ngắt quãng [5].

Người bệnh thường kèm chướng bụng, đầy hơi và cảm giác tức nặng. Phụ nữ thường có triệu chứng nhiều hơn trong kỳ kinh nguyệt [2].

Rối loạn đại tiện biểu hiện thế nào?

Rối loạn đại tiện biểu hiện bằng thay đổi số lần đi ngoài và hình dạng phân, có thể là tiêu chảy, táo bón hoặc xen kẽ cả hai. Các biểu hiện thường gặp gồm:

  • Buồn đi ngoài gấp.
  • Cảm giác đi chưa hết phân.
  • Phân có chất nhầy màu trắng.
  • Đầy hơi, nhiều khí.

Phân của người bị hội chứng ruột kích thích không có máu [2][5].

Ngoài tiêu hóa, người bệnh còn gặp triệu chứng nào?

Ngoài tiêu hóa, người bệnh thường gặp lo âu, căng thẳng, đau đầu và mất ngủ. Theo tài liệu chuyên môn, khoảng 50–90% người bệnh có triệu chứng tâm lý như lo âu, hay quên, nóng nảy [5].

Ai dễ mắc hội chứng ruột kích thích?

Người dễ mắc hội chứng ruột kích thích gồm 5 nhóm: nữ giới, người dưới 50 tuổi, người có tiền sử gia đình, người có vấn đề sức khỏe tâm thần và người từng nhiễm khuẩn đường ruột nặng. Các yếu tố này được NIDDK và Mayo Clinic ghi nhận [1][3].

  • Nữ giới: nguy cơ cao gấp đến 2 lần nam giới [1].
  • Người dưới 50 tuổi: dễ mắc hơn người trên 50 tuổi [1].
  • Người có người thân mắc hội chứng ruột kích thích, do yếu tố di truyền hoặc môi trường sống chung [3].
  • Người bị lo âu, trầm cảm hoặc từng trải qua sang chấn [2][3].
  • Người từng nhiễm khuẩn đường tiêu hóa nặng [1].

Thói quen nào dễ làm khởi phát hội chứng ruột kích thích?

Thói quen dễ làm khởi phát triệu chứng gồm ăn uống thất thường, ăn nhiều thực phẩm kích thích, dùng nhiều rượu bia, cà phê và căng thẳng kéo dài. Căng thẳng làm triệu chứng nặng hơn nhưng không trực tiếp gây bệnh [3].

  • Bỏ bữa, ăn quá nhanh [4].
  • Ăn nhiều đồ béo, cay, đồ chế biến sẵn [4].
  • Uống nhiều rượu bia, nước có ga, đồ uống có caffeine [4].
  • Ăn thực phẩm dễ sinh hơi như bắp cải, các loại đậu, hành [3][4].
  • Ăn đồ sống, tái hoặc thực phẩm bảo quản không tốt [5].

Phòng ngừa hội chứng ruột kích thích bằng cách nào?

Phòng ngừa hội chứng ruột kích thích dựa trên 3 nhóm biện pháp: ăn uống hợp lý, điều chỉnh sinh hoạt và vận động, kiểm soát căng thẳng. Không có một chế độ ăn hay một loại thuốc phù hợp với mọi người bệnh [4].

Ăn uống thế nào để hạn chế triệu chứng?

Để hạn chế triệu chứng, ăn đúng bữa, ăn chậm, uống đủ nước và giảm thực phẩm dễ kích thích ruột. Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) khuyến nghị cụ thể như sau [4]:

  • Uống khoảng 1,5 lít nước mỗi ngày, ưu tiên nước lọc hoặc trà thảo mộc.
  • Uống không quá 3 cốc trà, cà phê hoặc đồ uống có caffeine mỗi ngày.
  • Ăn không quá 3 phần trái cây tươi mỗi ngày (mỗi phần khoảng 80 g).
  • Ghi nhật ký ăn uống để nhận ra thực phẩm làm triệu chứng nặng hơn.

Lượng chất xơ cần điều chỉnh theo thể bệnh. Người bị táo bón nên tăng chất xơ hòa tan từ yến mạch, cà rốt, khoai tây bỏ vỏ. Người bị tiêu chảy nên giảm ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt [4].

Sinh hoạt, vận động cần thay đổi gì?

Người bệnh nên tập đại tiện vào giờ cố định, duy trì vận động đều đặn và chia nhỏ bữa ăn. Vận động giúp nhu động ruột ổn định hơn [4][5].

Khi triệu chứng ổn định, có thể thử lại từng loại thực phẩm đã kiêng để biết loại nào phù hợp. Người bệnh cần tránh tuyệt đối thực phẩm gây dị ứng cho bản thân [5].

Kiểm soát căng thẳng có giúp giảm triệu chứng không?

Có, kiểm soát căng thẳng giúp giảm triệu chứng vì triệu chứng thường bùng phát trong giai đoạn căng thẳng. Ruột và não liên lạc hai chiều qua trục não – ruột [2][3].

Người bệnh có thể dành thời gian thư giãn, ngủ đủ giấc và tìm hiểu đúng về bệnh để yên tâm. Hội chứng ruột kích thích kéo dài, dễ tái phát nhưng không nguy hiểm đến tính mạng [5]. Như vậy, phòng ngừa hội chứng ruột kích thích cần kết hợp ăn uống, sinh hoạt và tâm lý.

Người đã được chẩn đoán có thể tham khảo thêm sản phẩm Tràng Phục Linh PLUS, giới thiệu ở cuối bài.

Bên cạnh phòng ngừa, người bị rối loạn tiêu hóa cần biết khi nào triệu chứng không còn là ruột kích thích thông thường.

Khi nào người bị rối loạn tiêu hóa cần đi khám?

Người bị rối loạn tiêu hóa cần đi khám khi có dấu hiệu báo động, và không nên tự dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định. Thay đổi đại tiện kéo dài có thể là dấu hiệu của bệnh khác nghiêm trọng hơn [3].

Dấu hiệu nào cho thấy không phải ruột kích thích?

Sụt cân, tiêu chảy về đêm, đi ngoài ra máu, thiếu máu thiếu sắt, nôn không rõ nguyên nhân hoặc đau không giảm sau đi ngoài là dấu hiệu cần đi khám ngay. Đây là các dấu hiệu báo động theo Mayo Clinic [3].

Một số bệnh có triệu chứng gần giống cần được bác sĩ loại trừ, như không dung nạp lactose, nhiễm trùng đường ruột, bệnh Crohn, viêm loét đại trực tràng hoặc ung thư đại trực tràng [5].

Có nên tự dùng kháng sinh khi bị ruột kích thích không?

Không, chỉ dùng kháng sinh khi bác sĩ xác định có nhiễm khuẩn. Hội chứng ruột kích thích chủ yếu do rối loạn chức năng, nên kháng sinh không phải lựa chọn thường quy [5].

Câu hỏi thường gặp

Hội chứng ruột kích thích có nguy hiểm không?

Không nguy hiểm đến tính mạng và không gây tổn thương đường tiêu hóa, nhưng ảnh hưởng chất lượng cuộc sống [2].

Hội chứng ruột kích thích có hay tái phát không?

Có, bệnh thường kéo dài và dễ tái phát; mục tiêu chăm sóc là giảm triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống [5].

Hội chứng ruột kích thích có phải viêm đại tràng không?

Không. Ruột kích thích không có tổn thương niêm mạc, còn viêm đại tràng có viêm, loét trên nội soi.

Người bị ruột kích thích nên hạn chế những gì?

Nên hạn chế rượu bia, cà phê, nước có ga, đồ béo, cay và thực phẩm dễ sinh hơi [4].

Nguồn tham khảo

  1. NIDDK. Definition & Facts for Irritable Bowel Syndrome. niddk.nih.gov
  2. NIDDK. Symptoms & Causes of Irritable Bowel Syndrome. niddk.nih.gov
  3. Mayo Clinic. Irritable bowel syndrome – Symptoms and causes. mayoclinic.org
  4. NHS. Irritable bowel syndrome (IBS) – Treatment. nhs.uk
  5. ThS. Ds. Hoàng Thị Hương. Tài liệu đào tạo Hội chứng ruột kích thích và Tràng Phục Linh PLUS. Thái Minh.

Tìm hiểu thêm: Tràng Phục Linh PLUS

Đối tượng sử dụng Tràng Phục Linh PLUS

Đối tượng sử dụng Tràng Phục Linh PLUS theo hồ sơ sản phẩm

Tràng Phục Linh PLUS là thực phẩm bảo vệ sức khỏe do Thái Minh Hitech sản xuất, kết hợp 4 cao dược liệu (Bạch truật, Bạch thược, Bạch phục linh, Hoàng bá) với ImmuneGamma và 5-HTP. Theo hồ sơ công bố 12862/2019/ĐKSP, sản phẩm hỗ trợ giảm các kích thích gây co thắt đại tràng; hỗ trợ giảm các triệu chứng của hội chứng ruột kích thích, viêm đại tràng co thắt như đau bụng, đi ngoài nhiều lần, phân sống, phân nát; hỗ trợ phục hồi niêm mạc đường tiêu hóa. Xem chi tiết tại bài Tràng Phục Linh PLUS.

Thực phẩm này không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Tác giả: Dược sĩ Đỗ Việt Hà

Cập nhật lúc: 18/11/2026
Loading...