Tê bì chân tay ở người lớn tuổi: Nguyên nhân và cách khắc phục
Tê bì chân tay ở người lớn tuổi thường do bệnh thần kinh ngoại biên, thiếu vi chất như vitamin B12, calci, magie, hoặc do thoái hóa cột sống chèn ép dây thần kinh. Cách khắc phục là tìm đúng nguyên nhân, kiểm soát bệnh nền và bổ sung vi chất còn thiếu. Bài viết trình bày biểu hiện, nguyên nhân và cách khắc phục tê bì chân tay ở người lớn tuổi.
Tê bì chân tay là gì?
Tê bì chân tay là cảm giác tê, châm chích như kim đâm hoặc kiến bò ở bàn tay, bàn chân, cánh tay hoặc cẳng chân, do dây thần kinh bị chèn ép hoặc tổn thương. Dưới đây là biểu hiện và lý do người lớn tuổi dễ gặp tình trạng này.

Người lớn tuổi bị tê bì bàn tay
Tê bì chân tay có biểu hiện thế nào?
Tê bì chân tay biểu hiện bằng cảm giác tê, châm chích, nóng rát, giảm cảm giác khi chạm, có thể kèm yếu cơ hoặc chuột rút. Theo Viện Quốc gia về Rối loạn Thần kinh và Đột quỵ Hoa Kỳ (NINDS), triệu chứng thường gặp ở bàn chân và bàn tay [1].
Tê bì thoáng qua sau khi ngồi hoặc nằm đè lên tay chân thường hết sau vài phút, khi hết bị đè ép [2]. Tê bì kéo dài hoặc lặp lại nhiều lần cần được bác sĩ kiểm tra [2].
Vì sao người lớn tuổi dễ bị tê bì chân tay?
Người lớn tuổi dễ bị tê bì chân tay vì khả năng hấp thu vi chất giảm, tỷ lệ mắc bệnh mạn tính cao hơn và thường dùng nhiều loại thuốc. Theo Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), người lớn tuổi ăn ít magie hơn, hấp thu kém hơn và thải magie qua nước tiểu nhiều hơn [3].
Khả năng hấp thu calci từ thức ăn giảm từ khoảng 60% ở trẻ nhỏ xuống khoảng 25% ở người trưởng thành, và tiếp tục giảm theo tuổi [4]. Nhiều người lớn tuổi cũng không tiết đủ acid dạ dày để hấp thu vitamin B12 từ thức ăn [5].
Tê bì chân tay ở người lớn tuổi do những nguyên nhân nào?
Tê bì chân tay ở người lớn tuổi có 4 nhóm nguyên nhân chính: bệnh thần kinh do đái tháo đường, thiếu vi chất, thoái hóa cột sống chèn ép thần kinh, và tác động của rượu, thuốc. Chi tiết từng nhóm như sau.
Đái tháo đường gây tê bì chân tay thế nào?
Đái tháo đường là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh thần kinh ngoại biên, khiến bàn chân, bàn tay tê bì, đau rát. Theo NINDS, khoảng hai phần ba người bệnh đái tháo đường có tổn thương thần kinh từ nhẹ đến nặng [1].
Đái tháo đường type 2 còn làm tăng thải magie qua nước tiểu [3]. Thuốc metformin điều trị đái tháo đường có thể làm giảm hấp thu vitamin B12 [5].
Thiếu vi chất nào gây tê bì chân tay?
Thiếu vitamin B12, calci và magie đều có thể gây tê bì chân tay, vì cả 3 vi chất cần cho hoạt động bình thường của thần kinh và cơ. Biểu hiện của từng trường hợp theo NIH như sau:
- Thiếu vitamin B12: bàn tay, bàn chân tê hoặc châm chích, kèm mệt mỏi, giảm trí nhớ, mất thăng bằng [5].
- Thiếu calci (hạ calci máu): tê quanh miệng, châm chích bàn tay, bàn chân, co cứng cơ [4].
- Thiếu magie: tê, châm chích, chuột rút khi thiếu nặng; giai đoạn đầu thường chán ăn, buồn nôn, mệt mỏi [3].
Thiếu vi chất ở người lớn tuổi thường liên quan đến kém hấp thu, như đã trình bày ở trên. Người dùng thuốc ức chế bơm proton (như omeprazol) kéo dài hoặc thuốc lợi tiểu có nguy cơ thiếu magie, vitamin B12 cao hơn [3][5].
Thoái hóa cột sống gây tê bì chân tay thế nào?
Thoái hóa cột sống cổ hoặc thắt lưng có thể chèn ép rễ thần kinh, gây tê bì lan dọc cánh tay hoặc xuống chân. Ở thoái hóa cột sống cổ, người bệnh thường đau vùng gáy, quanh khớp vai, cảm giác kiến bò, tê rần dọc cánh tay đến các ngón tay [6].

Tê bì cổ tay, bàn tay
Đau thần kinh tọa do chèn ép thần kinh ở lưng gây đau, tê lan từ lưng xuống chân [2].
Rượu và thuốc gây tê bì chân tay thế nào?
Uống nhiều rượu, một số thuốc như thuốc hóa trị, thuốc chống động kinh, một số kháng sinh có thể làm tổn thương thần kinh và gây tê bì chân tay. Theo NINDS và NHS, rượu và độc chất là nguyên nhân thường gặp của bệnh thần kinh ngoại biên [1][2].
Người nghiện rượu còn dễ thiếu magie do ăn uống kém, nôn, tiêu chảy và thải qua thận [3].
Khắc phục tê bì chân tay ở người lớn tuổi thế nào?
Để khắc phục tê bì chân tay ở người lớn tuổi, cần thực hiện 3 việc: đi khám để tìm nguyên nhân, bổ sung đủ calci và magie, và điều chỉnh lối sống. Chi tiết từng việc như sau.
Khi nào người lớn tuổi cần đi khám vì tê bì?
Người lớn tuổi cần đi khám khi tê bì kéo dài, tái đi tái lại, kèm yếu cơ, đau hoặc lan rộng. NHS khuyên không tự chẩn đoán, vì tê bì có nhiều nguyên nhân khác nhau [2].
Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm vitamin B12 [5], đường máu, calci, magie hoặc chụp cột sống để xác định nguyên nhân. Việc điều trị bệnh nền như đái tháo đường, thoái hóa cột sống do bác sĩ quyết định.
Bổ sung calci và magie cho người lớn tuổi thế nào?
Người lớn tuổi cần 1.000–1.200 mg calci và 320–420 mg magie mỗi ngày theo NIH, ưu tiên từ thực phẩm và bổ sung thêm khi khẩu phần chưa đủ. Mức khuyến nghị cụ thể như sau [3][4]:
| Vi chất | Nam trên 50 tuổi | Nữ trên 50 tuổi | Giới hạn trên |
|---|---|---|---|
| Calci | 1.000 mg (51–70 tuổi), 1.200 mg (trên 70 tuổi) | 1.200 mg | 2.000 mg/ngày |
| Magie | 420 mg | 320 mg | 350 mg/ngày từ sản phẩm bổ sung |
Thực phẩm giàu magie gồm hạt bí rang (156 mg/28 g), hạt chia (111 mg/28 g), hạnh nhân (80 mg/28 g), rau bina luộc (78 mg/nửa cốc) [3]. Thực phẩm giàu calci gồm sữa, sữa chua, đậu phụ, cá nhỏ ăn cả xương [4].
Cơ thể cần vitamin D để hấp thu calci qua ruột; thiếu vitamin D làm giảm lượng calci hấp thu [4]. Vì vậy, sản phẩm bổ sung nên có calci đi cùng vitamin D và magie. Người cao tuổi có thể tham khảo Calci Magie D3 Khương Thảo Đan, sản phẩm kết hợp calci, magie, vitamin D3 và vitamin K2 trong một viên.
Người lớn tuổi nên thay đổi lối sống thế nào?
Người lớn tuổi nên kiểm soát đường huyết, hạn chế rượu, bỏ thuốc lá, ăn uống lành mạnh và vận động đều đặn để giảm nguy cơ tổn thương thần kinh. Các khuyến nghị của NINDS gồm [1]:
- Kiểm soát tốt đái tháo đường và các bệnh mạn tính.
- Hạn chế tiếp xúc độc chất, trong đó có rượu.
- Ăn uống lành mạnh, tập thể dục và duy trì cân nặng hợp lý.
- Bỏ thuốc lá.
- Hỏi bác sĩ về thuốc thay thế, nếu thuốc đang dùng có thể gây tê bì.
Như vậy, tê bì chân tay ở người lớn tuổi cần được tìm đúng nguyên nhân, kết hợp bổ sung đủ calci, magie và điều chỉnh lối sống.
Bên cạnh cách khắc phục, người lớn tuổi cần biết những trường hợp tê bì nguy hiểm và lưu ý khi tự bổ sung vi chất.
Cần lưu ý gì khi bị tê bì chân tay?
Khi bị tê bì chân tay, cần lưu ý 2 điểm: nhận biết tê bì cần cấp cứu và không tự bổ sung vi chất liều cao.
Tê bì chân tay kiểu nào cần cấp cứu?
Tê bì đột ngột ở một bên mặt, tay hoặc chân, kèm méo miệng, nói khó, yếu nửa người là dấu hiệu đột quỵ, cần gọi cấp cứu 115 ngay. Không chờ triệu chứng tự hết và không tự dùng thuốc tại nhà trong trường hợp này.
Có nên tự bổ sung calci, magie liều cao không?
Không nên tự bổ sung calci, magie liều cao, vì vượt giới hạn trên có thể gây tác dụng không mong muốn. Magie liều cao từ sản phẩm bổ sung thường gây tiêu chảy, buồn nôn, đau quặn bụng; liều rất cao có thể gây hạ huyết áp, rối loạn nhịp tim [3].
Calci bổ sung có thể gây đầy hơi, chướng bụng, táo bón; calci carbonat gây các triệu chứng này nhiều hơn calci citrat [4]. Người bệnh thận, người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bổ sung.
Câu hỏi thường gặp
Tê bì chân tay có tự khỏi không?
Tê bì do ngồi, nằm đè lên tay chân thường tự hết sau vài phút. Tê bì kéo dài hoặc lặp lại thường có nguyên nhân bệnh lý, cần đi khám [2].
Thiếu vitamin B12 có gây tê bì chân tay không?
Có. Thiếu vitamin B12 có thể làm bàn tay, bàn chân tê hoặc châm chích, kể cả khi chưa thiếu máu. Người trên 50 tuổi và người dùng metformin có nguy cơ cao hơn [5].
Người lớn tuổi nên ăn gì để giảm nguy cơ tê bì chân tay?
Nên ăn đủ thực phẩm giàu magie (hạt bí, hạnh nhân, rau xanh), giàu calci (sữa, đậu phụ, cá nhỏ) và thực phẩm có vitamin B12 như thịt, cá, trứng, sữa [3][4][5].
Nguồn tham khảo
- National Institute of Neurological Disorders and Stroke (NINDS). Peripheral Neuropathy. ninds.nih.gov
- NHS. Pins and needles. nhs.uk
- Office of Dietary Supplements, NIH. Magnesium – Fact Sheet for Health Professionals. ods.od.nih.gov
- Office of Dietary Supplements, NIH. Calcium – Fact Sheet for Health Professionals. ods.od.nih.gov
- Office of Dietary Supplements, NIH. Vitamin B12 – Fact Sheet for Consumers. ods.od.nih.gov
- ThS. Hoàng Thị Hương. Tài liệu chuyên môn Viên xương khớp Khương Thảo Đan – Thoái hóa cột sống cổ. Thái Minh Hitech.
Tác giả: ThS. Ds. Hoàng Thị Hương
Tìm hiểu thêm: Calci Magie D3 Khương Thảo Đan
Calci Magie D3 Khương Thảo Đan là thực phẩm bảo vệ sức khỏe dạng viên nén bao phim. Mỗi viên chứa 3 dạng calci (106 mg calci nguyên tố), magie citrat (25 mg magie nguyên tố), vitamin D3 200 IU và vitamin K2 dạng MK-7.

Calci Magie D3 Khương Thảo Đan
- Công dụng: bổ sung calci và vitamin D3 cho cơ thể; hỗ trợ xương và răng chắc khỏe; hỗ trợ giảm nguy cơ còi xương ở trẻ, loãng xương ở người lớn.
- Đối tượng: người lớn có nguy cơ loãng xương hoặc bị loãng xương cần bổ sung calci; trẻ từ 6 tuổi; phụ nữ mang thai, cho con bú.
- Cách dùng cho người lớn có nguy cơ hoặc bị loãng xương: 2 viên mỗi lần, 2 lần mỗi ngày, uống buổi sáng hoặc buổi trưa.
Xem chi tiết tại bài Calci Magie D3 Khương Thảo Đan.
Thực phẩm này không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Bài viết mới nhất
- Bổ sung Calci: Ai nên uống, Uống như thế nào và lúc nào là phù hợp?
- Nước - Thải độc cơ thể, duy trì sự sống
- Ngủ đúng cách - Tinh thần minh mẫn - Làm việc hiệu quả
- Cardio và Kháng lực: Chọn giáo án vận động hiệu quả
- Vận động đúng cách - Dinh dưỡng hợp lý
- U mỡ, U xơ, U nang và các loại U lành tính khác - Nguyên nhân và cách phòng tránh
- Cắt túi mật - Chế độ ăn uống, sinh hoạt