Tuổi dậy thì: Cơ hội cuối tăng chiều cao và cách bổ sung calci

Tuổi dậy thì là giai đoạn tăng chiều cao nhanh cuối cùng trước khi trẻ đạt chiều cao trưởng thành, nên cũng là cơ hội cuối để cải thiện chiều cao. Trong giai đoạn này, trẻ cần khoảng 1.000–1.300 mg calci mỗi ngày, ưu tiên từ thực phẩm và bổ sung thêm khi khẩu phần chưa đủ. Bài viết trình bày các giai đoạn tăng chiều cao của trẻ và cách bổ sung calci đúng ở tuổi dậy thì.

Trẻ tăng chiều cao qua những giai đoạn nào?

Trẻ tăng chiều cao qua 3 giai đoạn chính: từ sơ sinh đến 2 tuổi, tuổi đi học trước dậy thì và tuổi dậy thì. Tốc độ tăng chiều cao khác nhau rõ rệt giữa 3 giai đoạn này.

Tốc độ tăng chiều cao theo tuổi ở bé trai và bé gái (biểu đồ minh họa)

Tốc độ tăng chiều cao theo tuổi ở bé trai và bé gái (biểu đồ minh họa)

Các giai đoạn phát triển của trẻ từ 1.000 ngày đầu đời đến tuổi trưởng thành (nguồn: MILO)

Các giai đoạn phát triển của trẻ từ 1.000 ngày đầu đời đến tuổi trưởng thành (nguồn: MILO)

Giai đoạn từ sơ sinh đến 2 tuổi tăng chiều cao thế nào?

Từ sơ sinh đến 2 tuổi là giai đoạn trẻ tăng chiều cao nhanh nhất trong đời, sau đó tốc độ giảm dần. Đây cũng là giai đoạn thuộc 1.000 ngày đầu đời, khi dinh dưỡng của mẹ và trẻ ảnh hưởng lớn đến tăng trưởng.

Tuổi đi học trước dậy thì tăng chiều cao thế nào?

Ở tuổi đi học trước dậy thì, trẻ tăng chiều cao đều đặn, khoảng 5–6 cm mỗi năm. Tốc độ này ổn định cho đến khi trẻ bước vào dậy thì, giống nhau ở bé trai và bé gái.

Tuổi dậy thì tăng chiều cao thế nào?

Ở tuổi dậy thì, trẻ có một đợt tăng chiều cao vượt trội: bé gái có thể tăng 9 cm, bé trai trên 10 cm trong năm tăng nhanh nhất. Theo Cẩm nang MSD, đợt tăng vọt ở bé gái diễn ra khoảng 9,5–13,5 tuổi, đỉnh lúc 11–12,5 tuổi; ở bé trai khoảng 12–16 tuổi, đỉnh lúc 13–14 tuổi [1].

Vì sao tuổi dậy thì là cơ hội cuối để tăng chiều cao?

Tuổi dậy thì là cơ hội cuối vì đây là đợt tăng trưởng cuối cùng; sau đó đầu xương cốt hóa và chiều cao ngừng tăng, trong khi khối lượng xương cũng đang tích lũy nhanh. Hai lý do được trình bày dưới đây.

Vì sao chiều cao ngừng tăng sau dậy thì?

Chiều cao ngừng tăng sau dậy thì vì sụn tăng trưởng ở đầu xương dài cốt hóa hoàn toàn, xương không dài thêm. Hormon sinh dục ở tuổi dậy thì vừa thúc đẩy đợt tăng vọt chiều cao, vừa làm sụn tăng trưởng đóng dần.

Vì vậy, trẻ dậy thì quá sớm thường có chiều cao trưởng thành thấp do sụn tăng trưởng đóng sớm [1]. Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám, nếu bé gái có dấu hiệu dậy thì trước 8 tuổi hoặc bé trai trước 9 tuổi.

Tuổi dậy thì ảnh hưởng thế nào đến khối lượng xương?

Tuổi dậy thì quyết định khối lượng xương đỉnh: theo Quỹ Loãng xương Quốc tế (IOF), khoảng một nửa khối lượng xương được tích lũy trong tuổi vị thành niên. Tốc độ tích lũy calci vào xương đạt đỉnh khoảng 12,5 tuổi ở bé gái và 14 tuổi ở bé trai [8].

Theo Quỹ Sức khỏe Xương và Loãng xương Hoa Kỳ (BHOF), khối lượng xương đỉnh đạt được vào cuối tuổi thiếu niên và đầu tuổi 20; người có khối lượng xương đỉnh cao hơn sẽ ít nguy cơ loãng xương hơn khi về già [9]. Khối lượng xương duy trì đến khoảng 25–35 tuổi rồi giảm dần; phụ nữ mất 1–3% mỗi năm sau mãn kinh, theo Hội Thấp khớp học Việt Nam [7].

Khối lượng xương theo tuổi ở nam và nữ (biểu đồ minh họa)

Khối lượng xương theo tuổi ở nam và nữ (biểu đồ minh họa)

IOF ước tính khối lượng xương đỉnh tăng 10% có thể làm chậm sự xuất hiện của loãng xương khoảng 13 năm [8]. Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) cũng xây dựng mức calci khuyến nghị cho trẻ em và vị thành niên dựa trên lượng calci cần cho tích lũy xương [2].

Trẻ tuổi dậy thì cần bao nhiêu calci mỗi ngày?

Trẻ tuổi dậy thì cần khoảng 1.000–1.300 mg calci mỗi ngày, tùy theo khuyến nghị, cùng đủ vitamin D, magie và vitamin K. Bảng dưới đây tổng hợp khuyến nghị của Bộ Y tế Việt Nam, NIH và IOF [2][3][8][10][11].

Vi chất 9–13 tuổi 14–18 tuổi Nguồn
Calci 1.300 mg 1.300 mg NIH, IOF
Calci (trẻ 10–12 tuổi) 1.000 mg – Bộ Y tế Việt Nam
Vitamin D 600 IU 600 IU IOF
Magie 240 mg 410 mg (nam), 360 mg (nữ) NIH
Vitamin K 60 mcg 75 mcg NIH

Giới hạn trên của NIH cho trẻ 9–18 tuổi là 3.000 mg calci mỗi ngày từ mọi nguồn [2]. Vì vậy, không nên tự bổ sung liều cao kéo dài.

Bổ sung calci cho trẻ tuổi dậy thì thế nào cho đúng?

Để bổ sung calci đúng cho trẻ tuổi dậy thì, cần lưu ý 4 điểm: ưu tiên thực phẩm giàu calci, bổ sung thêm khi cần, uống đúng cách để hấp thu tốt, và kết hợp vitamin D3, K2, magie. Chi tiết từng điểm như sau.

Thực phẩm nào giàu calci cho trẻ?

Sữa, sữa chua, đậu phụ, cá mòi đóng hộp ăn cả xương là các thực phẩm giàu calci, dễ đưa vào bữa ăn của trẻ. Hàm lượng calci trong một số thực phẩm theo NIH [2]:

Thực phẩm Khẩu phần Calci
Sữa chua ít béo 227 g 415 mg
Cá mòi đóng hộp (ăn cả xương) 85 g 325 mg
Sữa tươi 1 cốc (240 ml) 276–299 mg
Đậu phụ làm bằng calci sulfat 1/2 cốc 253 mg

Rau cải bó xôi có calci nhưng cơ thể chỉ hấp thu khoảng 5%, nên không phải nguồn calci chính [2].

Khi nào trẻ cần bổ sung calci từ sản phẩm?

Trẻ cần bổ sung calci từ sản phẩm khi khẩu phần ăn hằng ngày không đủ nhu cầu, ví dụ trẻ uống ít sữa, không dung nạp lactose hoặc ăn chay. NIH ghi nhận người kiêng sữa và người châu Á có tỷ lệ thiếu calci cao hơn [2].

Hai thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng giả dược của nhóm nghiên cứu Prentice tại Anh ghi nhận kết quả sau:

  • Trên 143 nam sinh 16–18 tuổi, bổ sung 1.000 mg calci carbonat mỗi ngày (500 mg × 2 lần) trong 13 tháng giúp chiều cao và khối lượng khoáng xương toàn thân, cột sống thắt lưng, xương hông tăng nhiều hơn nhóm giả dược [12].
  • Trên 144 nữ sinh 16–18 tuổi, bổ sung 1.000 mg calci mỗi ngày trong 15,5 tháng giúp khối lượng khoáng xương tăng so với nhóm giả dược, rõ nhất ở xương hông [4].

Nhóm tác giả cho biết cần thêm nghiên cứu để xác định lợi ích này có kéo dài đến tuổi trưởng thành hay không [4].

Uống calci thế nào để hấp thu tốt?

Để hấp thu calci tốt, chia nhỏ liều không quá 500 mg mỗi lần, uống calci carbonat trong bữa ăn và kết hợp đủ vitamin D. Theo NIH, liều 300 mg được hấp thu khoảng 36%, còn liều 1.000 mg chỉ khoảng 28% [2].

  1. Chia liều calci bổ sung thành nhiều lần trong ngày, mỗi lần không quá 500 mg.
  2. Uống calci carbonat trong hoặc ngay sau bữa ăn; calci citrat có thể uống lúc đói.
  3. Uống vào buổi sáng hoặc buổi trưa, tách xa các bữa nhiều chất xơ.
  4. Đảm bảo đủ vitamin D, vì cơ thể cần vitamin D để hấp thu calci qua ruột [2].

Vì sao nên bổ sung calci cùng vitamin D3, K2 và magie?

Calci nên đi cùng vitamin D3, K2 và magie vì mỗi vi chất đảm nhận một khâu: D3 giúp hấp thu calci, K2 giúp gắn calci vào xương, magie tham gia tạo xương. Vai trò của từng vi chất theo các tổ chức quốc tế như sau:

  • Calci và vitamin D: Liên minh châu Âu, sau đánh giá của Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA), cho phép công bố “calci và vitamin D cần cho sự tăng trưởng và phát triển bình thường của xương ở trẻ em” [13].
  • Vitamin K: là đồng yếu tố cho quá trình carboxyl hóa osteocalcin, protein giúp gắn calci vào chất nền xương, theo NIH [11]. Các nghiên cứu về vitamin K2 (MK-7) chủ yếu thực hiện trên phụ nữ sau mãn kinh, chưa có nghiên cứu trên trẻ em [11].
  • Magie: khoảng 50–60% lượng magie của cơ thể nằm trong xương; magie tham gia tạo xương và ảnh hưởng đến nồng độ dạng hoạt động của vitamin D, theo NIH [10].

Cha mẹ có thể tham khảo Calci Magie D3 Khương Thảo Đan, sản phẩm có bộ ba calci – vitamin D3 – vitamin K2 cùng magie trong một viên, dùng được cho trẻ từ 6 tuổi.

Như vậy, bổ sung đủ calci đúng cách ở tuổi dậy thì giúp trẻ tận dụng cơ hội cuối để tăng chiều cao và tích lũy khối lượng xương.

Bên cạnh calci, chiều cao của trẻ còn phụ thuộc vào giấc ngủ, vận động và thời điểm dậy thì.

Ngoài calci, cần làm gì để trẻ tuổi dậy thì phát triển chiều cao?

Ngoài calci, trẻ tuổi dậy thì cần 3 yếu tố: ngủ đủ giấc, vận động thường xuyên và được theo dõi dậy thì đúng tuổi.

Trẻ tuổi dậy thì cần ngủ bao nhiêu giờ?

Trẻ 13–18 tuổi cần ngủ 8–10 giờ mỗi ngày, trẻ 6–12 tuổi cần 9–12 giờ, theo Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM). Cha mẹ nên giúp trẻ đi ngủ đúng giờ và hạn chế dùng điện thoại trước khi ngủ [5].

Trẻ tuổi dậy thì nên vận động thế nào?

Trẻ 5–17 tuổi nên vận động mức độ vừa đến mạnh trung bình 60 phút mỗi ngày, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Ít nhất 3 ngày mỗi tuần nên có hoạt động giúp tăng sức mạnh cơ và xương như chạy, nhảy dây, bóng rổ, bơi [6].

Khi nào cần đưa trẻ đi khám về chiều cao?

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám khi trẻ dậy thì quá sớm, quá muộn, hoặc chiều cao tăng chậm rõ so với bạn cùng tuổi. Bác sĩ nhi khoa hoặc nội tiết nhi sẽ đánh giá tuổi xương và nguyên nhân để có hướng xử trí phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Uống calci nhiều có giúp trẻ cao vượt trội không?

Không. Calci là nguyên liệu cho xương, nhưng chiều cao còn phụ thuộc di truyền, dinh dưỡng chung, giấc ngủ, vận động và nội tiết. Nên bổ sung đủ theo nhu cầu và không vượt giới hạn trên 3.000 mg calci mỗi ngày [2].

Sau tuổi dậy thì còn tăng chiều cao được không?

Hầu như không. Khi sụn tăng trưởng đã cốt hóa, xương dài không dài thêm, nên chiều cao gần như không tăng sau khi kết thúc dậy thì [1].

Nên cho trẻ uống calci vào lúc nào?

Nên uống vào buổi sáng hoặc buổi trưa, trong hoặc sau bữa ăn, mỗi lần không quá 500 mg calci [2].

Nguồn tham khảo

  1. MSD Manual Professional Version. Physical Growth and Sexual Maturation of Adolescents. msdmanuals.com
  2. Office of Dietary Supplements, NIH. Calcium – Fact Sheet for Health Professionals. ods.od.nih.gov
  3. Bộ Y tế (2014). Thông tư 43/2014/TT-BYT – Bảng nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam.
  4. Stear SJ, Prentice A, Jones SC, Cole TJ (2003). Effect of a calcium and exercise intervention on the bone mineral status of 16–18-y-old adolescent girls. American Journal of Clinical Nutrition, 77(4):985–992.
  5. American Academy of Sleep Medicine (2016). Recommended amount of sleep for pediatric populations. Theo ScienceDaily.
  6. World Health Organization (2020). Guidelines on physical activity and sedentary behaviour.
  7. Thái Minh Hitech. Tài liệu chuyên môn Calci Magie D3 Khương Thảo Đan (dẫn số liệu Hội Thấp khớp học Việt Nam).
  8. International Osteoporosis Foundation (2015). World Osteoporosis Day 2015 – Fact sheet. osteoporosis.foundation
  9. Bone Health & Osteoporosis Foundation. Peak Bone Mass. bonehealthandosteoporosis.org
  10. Office of Dietary Supplements, NIH. Magnesium – Fact Sheet for Health Professionals. ods.od.nih.gov
  11. Office of Dietary Supplements, NIH. Vitamin K – Fact Sheet for Health Professionals. ods.od.nih.gov
  12. Prentice A, Ginty F, Stear SJ, et al. (2005). Calcium supplementation increases stature and bone mineral mass of 16- to 18-year-old boys. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 90(6):3153–3161.
  13. Ủy ban châu Âu (2009). Quy định (EC) số 983/2009 về công bố sức khỏe trên thực phẩm, Phụ lục I.
  14. MILO (Nestlé). Infographic 10 năm phát triển vàng.

Tác giả: ThS. Ds. Hoàng Thị Hương


Tìm hiểu thêm: Calci Magie D3 Khương Thảo Đan

Calci Magie D3 Khương Thảo Đan là thực phẩm bảo vệ sức khỏe dạng viên nén bao phim. Mỗi viên chứa 3 dạng calci (106 mg calci nguyên tố), magie citrat, vitamin D3 200 IU và vitamin K2 dạng MK-7.

Calci Magie D3 Khương Thảo Đan

Calci Magie D3 Khương Thảo Đan

  • Công dụng: bổ sung calci và vitamin D3 cho cơ thể; hỗ trợ xương và răng chắc khỏe; hỗ trợ giảm nguy cơ còi xương ở trẻ, loãng xương ở người lớn.
  • Đối tượng: trẻ từ 6 tuổi bị còi xương; thanh thiếu niên trong giai đoạn phát triển chiều cao cần bổ sung calci; phụ nữ mang thai, cho con bú; người lớn có nguy cơ hoặc bị loãng xương.
  • Cách dùng cho trẻ từ 6 tuổi: 2 viên mỗi lần, 1 lần mỗi ngày, uống buổi sáng hoặc buổi trưa. Trẻ chưa nuốt được viên có thể bẻ nhỏ, nghiền, trộn với nước, sữa hoặc cháo.

Xem chi tiết tại bài Calci Magie D3 Khương Thảo Đan.

Thực phẩm này không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Cập nhật lúc: 18/11/2026
Loading...