Sỏi túi mật: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và cách điều trị

Sỏi túi mật là những viên cứng hình thành trong túi mật, chủ yếu từ cholesterol hoặc bilirubin; phần lớn không gây triệu chứng, nhưng sỏi gây tắc ống mật có thể gây đau quặn mật và biến chứng nguy hiểm. Bài viết trình bày nguyên nhân, triệu chứng, cách chẩn đoán, điều trị và chế độ ăn cho người bị sỏi túi mật.

Sỏi túi mật là gì?

Sỏi túi mật là các khối cứng như sỏi, chủ yếu tạo từ cholesterol hoặc bilirubin, hình thành trong túi mật, kích thước từ hạt cát đến quả bóng golf. Dưới đây là các loại sỏi túi mật và mức độ phổ biến của bệnh [1].

Túi mật là túi nhỏ hình quả lê nằm dưới gan, có nhiệm vụ dự trữ dịch mật do gan tiết ra. Khi ăn, túi mật co bóp đẩy dịch mật xuống tá tràng để giúp tiêu hóa chất béo [1].

Vị trí túi mật và sỏi túi mật trong ổ bụng

Vị trí túi mật và sỏi túi mật trong ổ bụng

Sỏi túi mật gồm những loại nào?

Sỏi túi mật gồm 2 loại chính: sỏi cholesterol và sỏi sắc tố tạo từ bilirubin. Sỏi sắc tố hình thành khi dịch mật có quá nhiều bilirubin và thường phải điều trị bằng phẫu thuật; thuốc làm tan sỏi chỉ dùng cho sỏi cholesterol [1][4].

Sỏi túi mật có phổ biến không?

Sỏi túi mật khá phổ biến, gặp ở khoảng 10–15% dân số Hoa Kỳ, tương đương gần 25 triệu người. Mỗi năm có khoảng 1 triệu người được chẩn đoán, trong đó khoảng một phần tư cần điều trị, thường là phẫu thuật [1].

Nguyên nhân nào gây sỏi túi mật?

Sỏi túi mật hình thành do 2 nhóm nguyên nhân chính: dịch mật mất cân bằng thành phần và túi mật co bóp kém; một số nhóm người có nguy cơ cao hơn. Chi tiết như sau [2].

Vì sao dịch mật tạo thành sỏi?

Dịch mật tạo thành sỏi khi chứa quá nhiều cholesterol hoặc bilirubin, hoặc thiếu muối mật, hoặc khi túi mật không tống hết dịch mật ra ngoài. Các nhà khoa học chưa hiểu hết vì sao thành phần dịch mật thay đổi như vậy [2].

Ai dễ bị sỏi túi mật?

Người dễ bị sỏi túi mật gồm phụ nữ, người lớn tuổi, người có tiền sử gia đình, người béo phì hoặc giảm cân quá nhanh và người mắc một số bệnh chuyển hóa. Các nhóm nguy cơ cụ thể gồm [1]:

  • Phụ nữ, nhất là khi mang thai, dùng thuốc tránh thai hoặc liệu pháp hormon thay thế.
  • Người lớn tuổi và người có người thân bị sỏi mật.
  • Người béo phì, người giảm cân quá nhanh, kể cả sau phẫu thuật giảm cân.
  • Người mắc đái tháo đường, kháng insulin, hội chứng chuyển hóa, triglycerid máu cao, HDL-cholesterol thấp.
  • Người xơ gan, bệnh Crohn, thiếu máu tan máu.
  • Người ăn nhiều calo, nhiều tinh bột tinh chế và ít chất xơ.

Sỏi mật nằm trong túi mật dưới gan, cạnh dạ dày

Sỏi mật nằm trong túi mật dưới gan, cạnh dạ dày

Sỏi túi mật có triệu chứng gì?

Phần lớn sỏi túi mật không có triệu chứng; khi sỏi gây tắc ống mật, người bệnh bị cơn đau quặn mật và có thể có dấu hiệu biến chứng cần đi khám ngay. Hai nhóm biểu hiện như sau [1][2].

Sỏi không gây tắc ống mật được gọi là sỏi "im lặng", thường được phát hiện tình cờ khi siêu âm ổ bụng [1].

Cơn đau quặn mật biểu hiện thế nào?

Cơn đau quặn mật là đau vùng bụng trên bên phải, kéo dài có thể vài giờ, thường xuất hiện sau bữa ăn nhiều dầu mỡ, vào buổi tối hoặc ban đêm. Cơn đau thường hết khi sỏi di chuyển khỏi chỗ tắc. Sau cơn đầu tiên, các cơn tiếp theo dễ tái phát [2].

Khi nào cần đi khám ngay?

Cần đi khám ngay khi đau bụng kéo dài vài giờ, buồn nôn, nôn, sốt hoặc rét run, vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu như nước chè, phân bạc màu. Đây là dấu hiệu viêm, nhiễm trùng túi mật, đường mật, gan hoặc tụy [2].

Tắc ống mật hoặc ống tụy nếu không được điều trị có thể đe dọa tính mạng [2].

Chẩn đoán sỏi túi mật bằng cách nào?

Sỏi túi mật được chẩn đoán chủ yếu bằng siêu âm ổ bụng, kết hợp xét nghiệm máu và khi cần là chụp CT, MRI, xạ hình gan mật hoặc nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP). Vai trò của từng phương pháp như sau [3]:

Phương pháp Vai trò
Xét nghiệm máu Tìm dấu hiệu nhiễm trùng, viêm ở đường mật, túi mật, tụy, gan
Siêu âm ổ bụng Phương pháp hình ảnh hiệu quả nhất để phát hiện sỏi, kể cả sỏi không triệu chứng
Chụp CT Phát hiện sỏi và biến chứng như nhiễm trùng, tắc nghẽn; có thể bỏ sót một số viên sỏi
Chụp MRI Cho hình ảnh chi tiết, phát hiện sỏi trong ống mật
Xạ hình gan mật (HIDA) Đánh giá co bóp túi mật và tắc nghẽn ống mật
ERCP Xác định vị trí sỏi trong ống mật và lấy sỏi kẹt ở ống mật chủ

Điều trị sỏi túi mật thế nào?

Điều trị sỏi túi mật phụ thuộc triệu chứng: sỏi không triệu chứng thường chưa cần điều trị; sỏi gây triệu chứng thường được cắt túi mật; trường hợp đặc biệt dùng cách không phẫu thuật. Các lựa chọn và cuộc sống sau cắt túi mật được trình bày dưới đây [4].

Sỏi túi mật không triệu chứng có cần điều trị?

Sỏi túi mật không triệu chứng thường không cần điều trị. Khi xuất hiện cơn đau quặn mật hoặc triệu chứng khác, người bệnh cần đi khám vì triệu chứng có thể quay lại dù đã tạm hết [4].

Phẫu thuật cắt túi mật được thực hiện thế nào?

Phẫu thuật cắt túi mật là phương pháp điều trị thường dùng nhất, phổ biến là mổ nội soi; nhiều người bệnh về nhà trong ngày và sinh hoạt bình thường sau khoảng 1 tuần. Mổ mở được chỉ định khi túi mật viêm nặng, nhiễm trùng, xơ dính hoặc có vấn đề trong lúc mổ nội soi; thời gian hồi phục khoảng 1 tháng [4].

Có cách điều trị không phẫu thuật không?

Có 3 cách điều trị không phẫu thuật: lấy sỏi qua ERCP, uống thuốc làm tan sỏi và tán sỏi bằng sóng xung kích; các cách này chỉ dùng trong trường hợp đặc biệt. Thuốc làm tan sỏi (ursodiol, chenodiol) phù hợp chủ yếu với sỏi cholesterol nhỏ, có thể cần vài tháng đến vài năm. Sỏi có thể tái phát sau điều trị không phẫu thuật [4].

Cắt túi mật có ảnh hưởng đến cuộc sống không?

Cắt túi mật thường không ảnh hưởng lớn vì túi mật không phải cơ quan thiết yếu; dịch mật vẫn chảy trực tiếp từ gan xuống tá tràng. Một số ít người đi ngoài phân mềm hơn, nhiều lần hơn, thường chỉ tạm thời. Biến chứng nặng hiếm gặp, hay gặp nhất là tổn thương ống mật [4].

Như vậy, sỏi túi mật thường không nguy hiểm khi chưa gây triệu chứng, nhưng cần đi khám khi có cơn đau quặn mật hoặc dấu hiệu biến chứng.

Bên cạnh điều trị, chế độ ăn uống hợp lý giúp giảm nguy cơ hình thành sỏi và hỗ trợ tiêu hóa.

Người bị sỏi túi mật nên ăn uống thế nào?

Người bị sỏi túi mật nên ăn nhiều chất xơ, chọn chất béo tốt, hạn chế đường và đồ chiên rán, đồng thời giảm cân từ từ để duy trì cân nặng hợp lý. Các lời khuyên cụ thể như sau [5].

Người bị sỏi túi mật nên ăn gì?

Người bị sỏi túi mật nên ăn nhiều rau, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt, yến mạch, bánh mì nguyên cám. Chất béo tốt từ dầu cá, dầu ô liu giúp túi mật co bóp và tống dịch mật đều đặn [5].

Người bị sỏi túi mật nên hạn chế gì?

Người bị sỏi túi mật nên hạn chế đường, tinh bột tinh chế và chất béo không lành mạnh trong đồ chiên rán, bánh ngọt. Bữa ăn quá nhiều dầu mỡ có thể khởi phát cơn đau quặn mật [2][5].

Người có bệnh gan kèm theo, người uống nhiều rượu bia cần hạn chế rượu bia để giảm gánh nặng cho gan. Gan và túi mật liên quan chặt chẽ vì gan là nơi tạo ra dịch mật. Người cần hỗ trợ tăng cường chức năng gan có thể tìm hiểu thêm Bổ gan Thái Minh và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.

Giảm cân thế nào để không tăng nguy cơ sỏi mật?

Nên giảm cân từ từ, kết hợp ăn uống lành mạnh và vận động; tránh chế độ ăn rất ít calo và giảm cân quá nhanh vì làm tăng nguy cơ sỏi mật. Trao đổi với nhân viên y tế trước khi thay đổi chế độ ăn [5].

Xem thêm bài Kế hoạch dinh dưỡng giảm cân: Công thức vàng xây dựng bữa ăn.

Câu hỏi thường gặp

Sỏi túi mật có tự tan không?

Sỏi túi mật thường không tự tan. Thuốc làm tan sỏi chỉ hiệu quả với sỏi cholesterol nhỏ, cần dùng nhiều tháng đến nhiều năm theo chỉ định của bác sĩ [4].

Sỏi túi mật có nguy hiểm không?

Phần lớn sỏi túi mật không triệu chứng và không cần điều trị. Sỏi gây tắc ống mật có thể dẫn đến viêm túi mật, viêm đường mật, viêm tụy và cần điều trị kịp thời [2].

Sau cắt túi mật có cần kiêng ăn không?

Phần lớn người bệnh sinh hoạt, ăn uống bình thường sau cắt túi mật. Nên ăn đa dạng, nhiều chất xơ và hạn chế bữa quá nhiều dầu mỡ [4][5].

Nguồn tham khảo

  1. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). Definition & Facts for Gallstones. niddk.nih.gov
  2. NIDDK. Symptoms & Causes of Gallstones. niddk.nih.gov
  3. NIDDK. Diagnosis of Gallstones. niddk.nih.gov
  4. NIDDK. Treatment for Gallstones. niddk.nih.gov
  5. NIDDK. Eating, Diet, & Nutrition for Gallstones. niddk.nih.gov

Tác giả: Dược sĩ Đỗ Việt Hà


Tìm hiểu thêm: Bổ gan Thái Minh

Bổ gan Thái Minh là thực phẩm bảo vệ sức khỏe dạng viên nang cứng, hỗ trợ giúp thanh nhiệt, giải độc và bảo vệ gan, hỗ trợ tăng cường chức năng gan.

Bổ gan Thái Minh lọ 30 viên nang cứng

Bổ gan Thái Minh lọ 30 viên nang cứng

  • Thành phần: LACTAXALINE (chiết xuất Bồ công anh và Kim ngân), L-arginine, cao Diệp hạ châu đắng, cao Actiso, chiết xuất Boldo, Curcumin.
  • Đối tượng: người chức năng gan suy giảm có biểu hiện vàng da, mụn nhọt, mẩn ngứa, nổi mề đay, mệt mỏi, chán ăn, men gan tăng; người cần tăng bảo vệ gan, uống nhiều rượu bia, sử dụng hóa chất có hại cho gan.
  • Cách dùng: ngày uống 4 viên, chia 2 lần.
  • Lưu ý: người đang có sỏi mật, tắc mật hoặc bệnh đường mật cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.

Xem chi tiết tại bài Bổ gan Thái Minh.

Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Cập nhật lúc: 19/11/2026
Loading...